Tampon Çözeltiler ve Tuz Çözeltilerinde Hidroliz — AYT soruları

Kısaca — Zayıf asit ve kuvvetli bazdan türeyen $\mathrm{CH_3COONa}$ tuzunun anyonu suda hidrolize uğrayarak ortama $\mathrm{OH^-}$ iyonu verdiği için sulu çözeltisi baziktir.

Sodyum asetat ($\mathrm{CH_3COONa}$) suda çözündüğünde $\mathrm{Na^+}$ ve $\mathrm{CH_3COO^-}$ iyonlarına ayrışır. Kuvvetli bazdan gelen $\mathrm{Na^+}$ iyonu su ile etkileşmezken, zayıf asidin eşlenik bazı olan asetat iyonu ($\mathrm{CH_3COO^-}$) su molekülleriyle hidroliz tepkimesi verir: $\mathrm{CH_3COO^-(suda) + H_2O(s) \rightleftharpoons CH_3COOH(suda) + OH^-(suda)}$. Bu denge tepkimesi sonucunda ortamdaki hidroksit ($\mathrm{OH^-}$) derişimi artarak hidrojen ($\mathrm{H^+}$) derişiminin üzerine çıkar; dolayısıyla çözelti bazik nitelik kazanır. ‘Bütün tuz çözeltileri nötrdür’ genellemesine kapılarak nötr seçeneğine yönelmek öğrenciler arasında en yaygın kavram yanılgısıdır.

$HF$ zayıf asittir; $NaF$ suda çözünerek onun konjuge bazı olan $F^-$ iyonunu sağlar. Eklenen az miktardaki asidi $F^-$, bazı ise $HF$ tüketerek pH değişimini sınırlar. Bu nedenle $HF$ ve $NaF$ karışımı tampon çözelti oluşturur; doğru cevap D’dir.

Kısaca — Sulu çözeltisi bazik olan tuz yalnız II numaralı $CH_3COOK$’tır.

Bir tuzun sulu çözeltisinin asidik ya da bazik olmasını, zayıf asit veya zayıf bazdan gelen iyonların suyla hidroliz olması belirler. $CH_3COOK$, zayıf bir asit olan $CH_3COOH$ ile kuvvetli bir baz olan $KOH$’ın tepkimesinden oluşan bazik bir tuzdur; zayıf asitten gelen asetat ($CH_3COO^-$) anyonu suda hidrolize uğrayarak ortama $OH^-$ iyonu verir. $NaCl$ ve $KNO_3$ ise kuvvetli asit ile kuvvetli bazın nötrleşmesiyle oluştuklarından anyon ve katyonları hidroliz olmaz, sulu çözeltileri nötrdür.