İndirgenme-Yükseltgenme Tepkimeleri ve Yükseltgenme Basamağı, atomların yükseltgenme basamaklarını, elektron alışverişini ve redoks tepkimelerinin denkleştirilmesini kapsar.
Öğrencinin bileşiklerde yükseltgenme basamakları toplamını kullanarak bilinmeyen değeri bulması, tepkime boyunca değişen basamakları izlemesi ve indirgen madde ile yükseltgen maddeyi ayırt etmesi beklenir. AYT Kimya sorularında verilen bir bileşikte atomun yükseltgenme basamağı, denkleştirilen tepkimede bir maddenin katsayısı veya indirgen ve yükseltgen maddelerin doğru eşleştirilmesi sorulabilir.
Seçenekler sayısal değerler ya da madde eşleştirmeleri biçimindedir. İşaretleri karıştırmak, elektron veren maddeyi yükseltgen madde sanmak ve denkleştirmede atom korunmasını gözden kaçırmak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Zn(k)+Cu2+(suda)→Zn2+(suda)+Cu(k)
tepkimesinde indirgen madde ve yükseltgen madde aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: D — İndirgen madde Zn; yükseltgen madde Cu2+
Zn elektron vererek Zn2+ hâline yükseltgenir ve bu nedenle indirgen maddedir. Cu2+ elektron alıp Cu’ya indirgendiği için yükseltgen maddedir.
2. soruOrta
Laboratuvarda klor gazı elde edilirken gerçekleşen redoks tepkimesi aşağıda verilmiştir.
Tepkime en küçük tam sayılarla denkleştirildiğinde Cl2’nin katsayısı kaçtır?
(1H,8O,17Cl,19K,25Mn)
Cevabı göster
Cevap: C — 5
Mn +7’den +2’ye 5 elektron alır, Cl₂ oluşurken 2 elektron verilir; elektron denkliği için KMnO₄’e 2, Cl₂’ye 5 yazılır ve diğer türler denkleştirilir: 2KMnO₄ + 16HCl → 2KCl + 2MnCl₂ + 5Cl₂ + 8H₂O.
3. soruKolay
K2Cr2O7 bileşiği, potasyumun yükseltgenme basamağının +1, oksijenin −2 olduğu bir bileşiktir.
Buna göre, bu bileşikte Cr atomunun yükseltgenme basamağı kaçtır?
(8O,19K,24Cr)
Cevabı göster
Cevap: C — +6
K için +1, O için −2 alınarak 2⋅(+1)+2x+7⋅(−2)=0 denklemi kurulur; 2x=12 olduğundan Cr’nin yükseltgenme basamağı +6 bulunur. (+12’ye ulaşan öğrenci toplamı 2 Cr atomuna bölmemiştir.)
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.