Periyodik Özellikler ve İyon Yarıçapı — AYT konu anlatımı ve örnek sorular

Periyodik Özellikler ve İyon Yarıçapı, elementlerin elektron dizilimleriyle metalik özellikleri, iyon oluşturma eğilimleri ve atom ya da iyon büyüklükleri arasındaki ilişkileri kapsar.

Öğrencinin değerlik elektronlarından yararlanarak elementin davranışını yorumlaması, iyonların elektron sayılarını belirlemesi ve eşit elektronlu iyonların yarıçaplarını çekirdek yükünü dikkate alarak karşılaştırması beklenir. AYT Kimya sorularında elektron dizilimine bağlı yargıların değerlendirilmesi, en büyük yarıçaplı iyonun seçilmesi veya iyonların büyüklük sırasına konulması istenebilir.

Seçenekler farklı yargı birleşimleri ya da sıralamalar biçimindedir. İyon yükünü elektron sayısıyla karıştırmak ve eşit elektronlu iyonlarda proton sayısının etkisini gözden kaçırmak sık yapılan hatalardandır.

Örnek sorular

Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.

1. soruKolay

${}_{15}\mathrm{P}^{3-}$ , ${}_{16}\mathrm{S}^{2-}$ ve ${}_{17}\mathrm{Cl}^{-}$ iyonlarının yarıçaplarının küçükten büyüğe doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

{}_{15}\mathrm{P}^{3-}<{}_{16}\mathrm{S}^{2-}<{}_{17}\mathrm{Cl}^{-}

✗ Bu değil

{}_{16}\mathrm{S}^{2-}<{}_{17}\mathrm{Cl}^{-}<{}_{15}\mathrm{P}^{3-}

✗ Bu değil

{}_{17}\mathrm{Cl}^{-}<{}_{15}\mathrm{P}^{3-}<{}_{16}\mathrm{S}^{2-}

✗ Bu değil

{}_{17}\mathrm{Cl}^{-}<{}_{16}\mathrm{S}^{2-}<{}_{15}\mathrm{P}^{3-}

✓ Doğru

{}_{16}\mathrm{S}^{2-}<{}_{15}\mathrm{P}^{3-}<{}_{17}\mathrm{Cl}^{-}

✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: D — ${}_{17}\mathrm{Cl}^{-}<{}_{16}\mathrm{S}^{2-}<{}_{15}\mathrm{P}^{3-}$

Üç iyon da 18 elektronlu (izoelektronik) olduğundan yarıçapı belirleyen etkili çekirdek yüküdür. Proton sayısı arttıkça çekim artar ve yarıçap küçülür: $\mathrm{Cl}^{-}<\mathrm{S}^{2-}<\mathrm{P}^{3-}$ .

2. soruKolay

${}_{7}\mathrm{N^{3-}}$ , ${}_{8}\mathrm{O^{2-}}$ , ${}_{9}\mathrm{F^-}$ , ${}_{11}\mathrm{Na^+}$ ve ${}_{12}\mathrm{Mg^{2+}}$ iyonlarının her biri 10 elektrona sahiptir.

Buna göre yarıçapı en büyük olan iyon aşağıdakilerden hangisidir?

{}_{7}\mathrm{N^{3-}}

✓ Doğru

{}_{8}\mathrm{O^{2-}}

✗ Bu değil

{}_{9}\mathrm{F^-}

✗ Bu değil

{}_{11}\mathrm{Na^+}

✗ Bu değil

{}_{12}\mathrm{Mg^{2+}}

✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: A — ${}_{7}\mathrm{N^{3-}}$

Kısaca — İzoelektronik taneciklerde çekirdek yükü (proton sayısı) en küçük olan ${}_{7}\mathrm{N^{3-}}$ iyonunun yarıçapı en büyüktür.

Verilen tüm iyonlar 10 elektrona sahiptir ve aynı katman dizilimini ( $2-8$ ) paylaşır. İzoelektronik taneciklerde elektron bulutunu çeken proton sayısı ne kadar azsa, elektron başına düşen çekim o kadar zayıf olur ve elektron bulutu o derece genişler. Çekirdeğinde yalnızca 7 proton bulunan azot çekirdeği 10 elektronu en gevşek tutan tanecik olduğu için en büyük yarıçapa ulaşır; aksine 12 protonlu magnezyum elektronları en güçlü çekerek en küçük yarıçapa sahip olur.

3. soruKolay

${}_{12}\mathrm{Mg}$ atomunun değerlik elektron dizilimi $3s^{2}$ şeklindedir.

I. $2+$ yüklü iyon oluşturur.
II. Metalik özellik gösterir.
III. Ametal atomlarla iyonik bağ yapmaya eğilimlidir.

Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Cevabı göster

Cevap: E — I, II ve III

Magnezyum s bloğu alkali toprak metali olduğundan iki değerlik elektronunu vererek $2+$ iyon oluşturur, metalik karakter gösterir ve ametallerle iyonik bağ yapmaya eğilimlidir.

Periyodik Özellikler ve İyon Yarıçapı — AYT soruları

Konu özeti

Örnek sorular

Diğer AYT konuları

Kimya