Kimyasal Bağlar, Lewis Yapıları ve Molekül Geometrisi — AYT konu anlatımı ve örnek sorular

Kimyasal Bağlar, Lewis Yapıları ve Molekül Geometrisi konusu, atomların elektron paylaşarak bağ oluşturmasını, bağların Lewis yapılarıyla gösterilmesini ve moleküllerin uzaydaki düzenini kapsar.

Öğrencinin değerlik elektronlarını kullanarak bağ yapan ve ortaklaşmamış elektron çiftlerini ayırt etmesi, oktet kuralını değerlendirmesi ve elektron bölgelerinden molekül geometrisine ulaşması beklenir. AYT Kimya sorularında molekül formülü veya bağ düzeni verilerek ortaklaşa kullanılan elektron çifti sayısı, molekül geometrisi ya da bağ açısı sorulabilir.

Seçeneklerde farklı elektron çifti sayıları veya geometri ve açı eşleştirmeleri bulunabilir. Çoklu bağlardaki elektron çiftleriyle geometriyi belirleyen elektron bölgelerini aynı biçimde saymak sık yapılan hatalardandır.

Örnek sorular

Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.

1. soruOrta

Metan ( $CH_4$ ) molekülünün Lewis formülünde karbon merkez atomdur ve hidrojen atomlarıyla kovalent bağlar kurar.

Buna göre karbon ile hidrojenler arasında oluşan bağ (ortaklaşmış elektron çifti) sayısı kaçtır?

Cevabı göster

Cevap: A — 4

Kısaca — $\text{CH}_4$ molekülünde karbon ile hidrojenler arasında 4 adet bağ (ortaklaşmış elektron çifti) bulunur.

Karbon atomunun ( $_{6}\text{C}$ ) elektron dizilimi $2-4$ olduğundan 4 değerlik elektronuna sahiptir; hidrojenin ( $_{1}\text{H}$ ) ise 1 değerlik elektronu vardır. Karbon atomu oktetini (8 elektron), dört hidrojen atomu da dubletini (2 elektron) tamamlamak amacıyla her hidrojenle birer elektronunu ortaklaşa kullanır. Böylece karbonun tüm değerlik elektronları bağ yapımına harcanır ve merkez atom etrafında 4 adet tekli $\text{C}-\text{H}$ kovalent bağı kurulur. Karbon üzerinde ortaklaşılmamış elektron çifti kalmaz; toplam bağ sayısı doğrudan 4'tür.

2. soruKolay

Azot gazı ( $\mathrm{N_2}$ ) molekülünde iki azot atomu birbirine kovalent bağlarla bağlanır ve her atom oktetini tamamlar.

Buna göre $\mathrm{N_2}$ molekülünün Lewis formülünde azot atomları arasında ortaklaşa kullanılan elektron çifti sayısı kaçtır? (Azotun atom numarası: 7.)

Cevabı göster

Cevap: B — 3

Kısaca — $\text{N}_2$ molekülünde iki azot atomu arasında 3 adet kovalent bağ (üçlü bağ) kurulur.

Azot atomunun ( $_{7}\text{N}$ ) elektron dizilimi $2-5$ olduğundan 5 değerlik elektronu bulunur. Kararlı oktet yapısına (8 elektron) ulaşabilmek için her bir azot atomunun 3 elektrona daha ihtiyacı vardır ( $8 - 5 = 3$ ). İki azot atomu üçer elektronunu karşılıklı olarak ortaklaşa kullanır ve aralarında 3 kovalent bağ, yani bir üçlü bağ meydana getirir ( $:\text{N}\equiv\text{N}:$ ). Her bir azot atomunun üzerinde geriye kalan 2'şer elektron ise birer ortaklaşılmamış çift olarak kalır; değerlik elektron sayısı olan 5 ile bağ sayısı olan 3'ü birbirine karıştırmamalısın.

3. soruKolay

Asetilen (C $_2$ H $_2$ ) molekülünde karbon atomları arasında üçlü bağ, her karbon ile bir hidrojen arasında ise tekli bağ bulunur. Üçlü bağ, bağ açısı bakımından tek bir elektron bölgesi gibi davranır.

Buna göre C $_2$ H $_2$ molekülünün geometrisi ve H $-$ C $-$ C bağ açısı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Açısal —

109{,}5^\circ

✗ Bu değilÜçgen piramit —

107^\circ

✗ Bu değilDoğrusal —

180^\circ

✓ DoğruDüzgün dörtyüzlü —

109{,}5^\circ

✗ Bu değilDüzlem üçgen —

120^\circ

✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: C — Doğrusal — $180^\circ$

Her karbonun etrafında üçlü bağ ve tekli bağ olmak üzere iki elektron bölgesi vardır; iki bölge itişimi en aza indirmek için $180^\circ$ ’ye yerleşir ve molekül doğrusal olur. Üçlü bağı üç ayrı bölge sayan öğrenci yanlışlıkla üçgen cevabına gider.

Kimyasal Bağlar, Lewis Yapıları ve Molekül Geometrisi — AYT soruları

Konu özeti

Örnek sorular

Diğer AYT konuları

Kimya