Hidrokarbonlar (Alkan, Alken, Alkin, Aromatikler), karbon ve hidrojenden oluşan bileşiklerin yapılarını, adlandırılmasını ve temel özelliklerini kapsar.
Öğrencinin bağ türlerinden hidrokarbon sınıfını tanıması, molekül formülünü halkalı veya halkasız yapıyla ilişkilendirmesi ve yarı açık formülden IUPAC adını belirlemesi gerekir. AYT Kimya sorularında uygun molekül formülünü seçme, dallanmış bir yapıyı adlandırma veya bir bileşiğin kullanım alanlarına ilişkin öncülleri değerlendirme biçimleri görülebilir.
Seçenekler farklı formüller, bileşik adları ya da doğru kabul edilen öncül birleşimleri şeklindedir. Ana zinciri yanlış seçmek, dalların konumlarını hatalı numaralandırmak ve bağ türünü dikkate almadan formül yorumlamak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıdaki molekül formüllerinden hangisi halkasız ve yalnızca bir karbon-karbon çift bağı içeren bir hidrokarbona ait olabilir?
Cevabı göster
Cevap: D — C5H10
Kısaca — Halkasız ve tek bir çift bağ içeren monoalkenlerin genel formülü CnH2n olduğundan bu tanıma n=5 için C5H10 molekülü uyar.
Açık zincirli ve yapısında yalnızca bir adet karbon-karbon çift bağı (−C=C−) bulunduran hidrokarbonlar monoalken sınıfındadır. Monoalkenlerin genel formülü CnH2n olup 5 karbonlu bir alkenin hidrojen sayısı 2×5=10 olur ve formülü C5H10 olarak belirlenir. Seçeneklerdeki C5H12 ve C4H10 alkan (CnH2n+2),C5H8 ise alkin veya alkadien (CnH2n−2) formülüne sahiptir. Bu nedenle yalnızca C5H10 formülü halkasız ve tek çift bağlı bir hidrokarbona ait olabilir.
2. soruKolay
CH3−CH2−C(CH3)2−CH2−CH3
Yarı açık formülü verilen hidrokarbonun IUPAC adı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — 3,3-Dimetilpentan
En uzun kesintisiz zincir beş karbonludur ve üçüncü karbona iki metil grubu bağlıdır. Bu nedenle ad 3,3-dimetilpentandır.
3. soruKolay
Eten bileşiği ile ilgili,
I. Polietilen üretiminde monomer olarak kullanılır. II. Alkol eldesinde ham madde olarak kullanılır. III. Gıda endüstrisinde meyvelerin olgunlaştırılmasında kullanılır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: E — I, II ve III
Eten polietilenin monomeridir; su katılmasıyla alkol elde edilir. Ayrıca gıda endüstrisinde meyve olgunlaştırıcı olarak kullanılır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.