Galvanik Hücreler ve Standart Elektrot Potansiyelleri, istemli yükseltgenme ve indirgenme tepkimeleriyle elektrik enerjisi üreten hücreleri ve elektrot potansiyellerinin yorumlanmasını kapsar.
Öğrencinin anot ve katodu belirleyebilmesi, elektron akış yönünü açıklayabilmesi, standart indirgenme potansiyellerinden pil gerilimini hesaplayabilmesi ve metal ile çözelti arasındaki tepkimenin istemliliğini değerlendirebilmesi gerekir. AYT Kimya sorularında yarı hücrelerin standart hidrojen elektroduyla karşılaştırılması, verilen potansiyellerle farklı metallerin tepkime verme durumlarının incelenmesi ve yakıt pillerine ilişkin öncüllerin değerlendirilmesi beklenebilir.
Seçenekler sayısal gerilim değerleri veya doğru öncül birleşimleri biçiminde sunulabilir. Potansiyellerin işaretlerini karıştırmak, elektron akışını ters yorumlamak ve yükseltgenmenin gerçekleştiği elektrodu yanlış belirlemek sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir hidrojen–oksijen yakıt pilinde gerçekleşen toplam tepkime şöyledir:
2H2(g)+O2(g)→2H2O(ℓ)
Bu yakıt piliyle ilgili,
I. Anotta hidrojen yükseltgenir.
II. Katotta oksijen indirgenir.
III. Kimyasal enerji doğrudan elektrik enerjisine dönüşür.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: E — I, II ve III
Kısaca — Yakıt pilinde hidrojen anotta yükseltgenir, oksijen katotta indirgenir ve kimyasal enerji doğrudan elektrik enerjisine dönüştüğü için I, II ve III ifadelerinin tümü doğrudur.
Yakıt pilinin anot bölmesine beslenen H2 gazı elektron vererek yükseltgenir (H2→2H++2e−); bu nedenle I. ifade doğrudur. Katot bölmesinde ise O2 gazı elektron alarak indirgenir (O2+4H++4e−→2H2O); bu nedenle II. ifade doğrudur. Bu sistemlerde kimyasal enerji, klasik yanma makinelerindeki gibi önce ısıya dönüştürülmeden, elektrokimyasal yolla doğrudan elektrik enerjisine çevrildiği için III. ifade de doğrudur.
2. soruKolay
25 °C’de bazı yarı tepkimelerin standart indirgenme potansiyelleri aşağıda verilmiştir.
Mg2+(suda)+2e−→Mg(k)E∘=−2,372V
Zn2+(suda)+2e−→Zn(k)E∘=−0,763V
Fe2+(suda)+2e−→Fe(k)E∘=−0,440V
Pb2+(suda)+2e−→Pb(k)E∘=−0,126V
Bir miktar Fe metali aynı sıcaklıkta ayrı ayrı;
I. MgCl2(suda)
II. Zn(NO3)2(suda)
III. Pb(NO3)2(suda)
çözeltilerine atılıyor.
Buna göre Fe metali hangi çözeltilerde istemli bir tepkime verir?
Cevabı göster
Cevap: A — Yalnız III
Kısaca — Demir metali yalnızca kendisinden daha pasif olan kurşunun iyonlarını indirgeyebileceğinden istemli tepkime yalnız III. çözeltide gerçekleşir.
Bir metalin bir çözeltideki katyonla kendiliğinden (istemli) tepkime verebilmesi için metalin indirgenme potansiyelinin katyondan daha küçük, yani yükseltgenme eğiliminin (aktifliğinin) daha büyük olması gerekir. Yarı tepkimelerdeki indirgenme potansiyellerini incelediğimizde indirgenme eğilimi en küçük olan metal en aktiftir; buna göre metallerin aktiflik sırası Mg>Zn>Fe>Pb olur. Demir (Fe),Mg ve Zn’den daha pasif olduğu için Mg2+ ve Zn2+ iyonlarını indirgeyemez; ancak kendisinden daha pasif olan Pb2+ iyonlarını indirgeyerek tepkime verir. Bu nedenle Fe metali yalnız III. kaptaki Pb(NO3)2 çözeltisiyle istemli tepkimeye girer.
3. soruZor
P ve R sembolik metallerinin standart yarı hücreleri, standart hidrojen yarı hücresiyle ayrı ayrı eşleştiriliyor. Pil gerilimleri sırasıyla 0,42V ve 0,18V ölçülüyor. İlk pilde elektronlar P elektrodundan hidrojen elektroduna akıyor. P ve R yarı hücreleriyle kurulan standart pilin gerilimi ise 0,24V oluyor.
Cu2+(suda)+2e−→Cu(k)E∘=+0,34V
R yarı hücresiyle bakır yarı hücresinden oluşturulan standart galvanik pilin gerilimi kaç volttur?
Cevabı göster
Cevap: C — 0,52
İlk ölçüm EP∘=−0,42V verir; diğer iki ölçüm birlikte değerlendirildiğinde ER∘=−0,18V olmalıdır. Bakır katot olduğundan Epil∘=0,34−(−0,18)=0,52V bulunur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.