İzomerlik ve Optik Aktiflik, aynı molekül formülüne sahip bileşiklerin bağlanma düzenleri veya uzaydaki yerleşimleri bakımından farklılaşmasını ve molekül yapısının optik aktiflikle ilişkisini kapsar.
Öğrencinin yapı izomerlerini ayırt edebilmesi, verilen koşullara uygun aldehit ve keton yapılarını tekrara düşmeden oluşturabilmesi, cis ve trans düzenlerini karşılaştırabilmesi beklenir. AYT Kimya sorularında molekül ya da yarı açık formüller üzerinden izomer sayısı, bağ türleri ve yapılarla ilgili yargılar sorgulanabilir.
Seçenekler farklı sayımlar veya özellik karşılaştırmaları içerebilir. Aynı yapıyı farklı çizildiği için yeniden saymak, geometrik izomerliği yapı izomerliğiyle karıştırmak ve sigma bağlarını eksik saymak dikkat edilmesi gereken hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruZor
Molekül formülü C5H10O olan, açık zincirli, doymuş ve yalnızca bir karbonil grubu içeren aldehit ve ketonların tüm yapı izomerleri sayılıyor.
Bu koşulları sağlayan toplam kaç yapı izomeri vardır?
Cevabı göster
Cevap: C — 7
Kısaca —C5H10O kapalı formülüne sahip 4 aldehit ve 3 keton olmak üzere toplam 7 yapı izomeri yazılabilir.
Aldehitlerde karbonil grubu zincirin ucunda yer alır (—CHO); 5 karbonlu düz zincirde pentanal, 4 karbonlu zincirde metil bağlı 2-metilbütanal ve 3-metilbütanal ile 3 karbonlu zincirde iki metil bağlı 2,2-dimetilpropanal olmak üzere 4 farklı aldehit izomeri bulunur.
Ketonlarda ise karbonil grubu zincir içinde yer alır (—CO—); düz zincirde pentan-2-on ve pentan-3-on ile dallanmış yapıda 3-metilbütan-2-on olmak üzere 3 farklı keton izomeri yazılabilir.
Böylece bu koşulları sağlayan toplam izomer sayısı 4+3=7’dir.
Dallanmış izomerlerden özellikle 2,2-dimetilpropanal veya 3-metilbütan-2-on yapısını gözden kaçıran öğrenciler toplam sayıyı eksik bularak 5 veya 6 cevabına yönelebilir.
2. soruOrta
1,2-Dikloroetenin (ClHC=CHCl) cis ve trans olmak üzere iki geometrik izomeri vardır. Cis izomerde iki Cl atomu çift bağın aynı tarafında, trans izomerde karşı taraflarında bulunur.
Buna göre bu iki izomerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — Cis izomer polardır ve moleküller arası çekim daha güçlü olduğundan kaynama noktası trans izomerden yüksektir.
Cis izomerde C–Cl bağ dipolleri aynı yönde olduğundan bileşke dipol sıfırdan farklıdır, yani molekül polardır; trans izomerde dipoller karşılıklı olarak birbirini götürür ve molekül apolardır. Polar cis izomerinde dipol-dipol etkileşimleri daha güçlü olduğundan kaynama noktası daha yüksektir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.