Maddenin Halleri, maddelerin katı, sıvı, gaz ve plazma hâllerini, tanecikler arası etkileşimleri ve hâl değişimlerini kapsar.
Öğrencinin tanecik yapısıyla elektrik iletkenliği ve erime noktası gibi özellikler arasında ilişki kurması, sıcaklık ve basıncın hâl değişimindeki rolünü yorumlaması beklenir. AYT Kimya sorularında gözlemlerden katının yapısına ilişkin çıkarım yapma, gaz ile plazmayı karşılaştırma ve kaynama noktalarından yararlanarak ayırma işlemini değerlendirme öne çıkar.
Seçenekler farklı etkileşim türlerini, özellik karşılaştırmalarını veya sonuç ve gerekçe eşleştirmelerini içerebilir. Maddenin farklı hâllerdeki iletkenliğini aynı kabul etmek ve kaynama noktalarının sıralamasını karıştırmak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Plazmayı gaz hâlinden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Plazmanın elektrik yükü taşıyan tanecikler içermesi
Kısaca — Plazma, iyonlaşma sonucu oluşan serbest elektronlar ve iyonlar gibi elektrik yükü taşıyan tanecikler içerir; doğru seçenek B’dir. Bu hareketli yükler plazmanın elektrik akımını iletmesini ve elektromanyetik alanlardan etkilenmesini sağlar. Çeldiricilerdeki sürekli hareket, sıkıştırılabilme, belirli bir şeklin olmaması ve bulunduğu kabı doldurma özellikleri gazlarda da görüldüğünden ayırt edici değildir.
2. soruOrta
Bir öğrenci sofra tuzunun (NaCl) özelliklerini inceliyor ve şu gözlemleri not ediyor:
Katı hâlde elektrik akımını iletmiyor.
Erimiş hâlde elektrik akımını iletiyor.
Erime noktası yüksektir.
Bu gözlemlere göre NaCl katısındaki tanecikleri bir arada tutan etkileşim aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — İyonik bağ
Kısaca — Katı hâlde hareketsiz olan zıt yüklü iyonların sıvı hâlde serbestçe hareket edebilmesi ve güçlü elektrostatik çekimden dolayı erime noktasının yüksek olması, bağın iyonik bağ olduğunu gösterir.
Sodyum klorür (NaCl),Na+ katyonları ile Cl− anyonları arasındaki güçlü elektrostatik çekim kuvvetiyle oluşan iyonik bir bileşiktir. Katı örgüde iyonlar sabit konumlarda yalnızca titreşim yaptığından elektrik iletilmez; ancak madde eritildiğinde iyonlar serbest hareket kazanarak elektrik akımını taşır. Ayrıca zıt yüklerin birbirini kuvvetle çekmesi tuzun erime noktasını oldukça yukarı taşır. Öğrenciler yüksek erime noktasını görünce güçlü kovalent bağ seçeneğine yönelebilir; ancak kovalent bağlı bileşikler eritildiklerinde serbest iyon oluşturmadıkları için eriyikleri de yalıtkandır.
3. soruOrta
Havadan endüstriyel olarak azot ve oksijen elde etmek için hava önce soğutulup basınç altında sıvılaştırılır, ardından sıvı hava yavaş yavaş ısıtılır. Sıvı azotun kaynama noktası −196∘C, sıvı oksijenin kaynama noktası −183∘C’dir.
Bu yöntemle azot ve oksijenin ayrılmasında hangi fiziksel özelliklerinin farklı olmasından yararlanılır?
Cevabı göster
Cevap: D — Kaynama noktası
Kısaca — Ayrımsal damıtmada bileşenlerin kaynama noktalarının farklı olmasından yararlanılır. Azotun kaynama noktası −196∘C, oksijeninki ise −183∘C olduğundan sıvı hava ısıtılırken azot önce kaynayarak ayrılır. Doğru cevap D’dir. Negatif sıcaklıkları karşılaştırırken −196’nın −183’ten küçük olduğuna dikkat et; ayrılmayı belirleyen özellik mol kütlesi değildir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.