Varlık Felsefesi (Ontoloji), varlığın ne olduğunu, temelinde ne bulunduğunu ve zihinden bağımsız olarak nasıl ele alınabileceğini sorgular.
Bu konuda öğrencinin tümellerin varlığına ilişkin görüşleri, zihin ile beden arasındaki ilişkiyi ve maddeyi temel alan yaklaşımları ayırt edebilmesi beklenir. AYT Felsefe Grubu sorularında genellikle bir düşünürün görüşünü anlatan paragraf verilir; öğrenciden bu görüşün dayandığı yaklaşımı, temel iddiasını veya ortaya çıkardığı problemi belirlemesi istenir.
Seçeneklerde farklı varlık anlayışları ya da bunları açıklayan yargılar bulunabilir. Metindeki gündelik örneğe takılıp temel savı gözden kaçırmak ve benzer kavramları birbirine karıştırmak sık yapılan hatalardandır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Evrendeki her şeyin temelde madde ve maddenin hareketinden ibaret olduğunu, düşüncenin ve bilincin de beyindeki fiziksel/kimyasal süreçlerin bir ürünü olduğunu ileri süren bir düşünür söz konusudur. Ona göre maddi olmayan, duyularla algılanamayan hiçbir “öz” ya da “ide” gerçek anlamda var olamaz; var olan her şey uzayda yer kaplar ve fiziksel yasalara tabidir.
Bu düşünürün varlık anlayışı aşağıdakilerden hangisiyle nitelendirilebilir?
Cevabı göster
Cevap: A — Materyalizm
Kısaca — Evrendeki tek gerçekliğin madde olduğunu, düşünce ve bilinç dahil her şeyin fiziksel süreçlerle açıklanabileceğini savunan yaklaşım materyalizmdir.
Bu görüşe göre madde dışında bağımsız bir ruh veya metafizik ‘ide’ var olamaz; tüm zihinsel süreçler beynin biyokimyasal işleyişine indirgenir. Varlığın temelinde düşünceyi gören idealizmin ve madde ile ruhu iki ayrı cevher sayan düalizmin aksine, tek töz maddedir. Parçada betimlenen düşünürün varlık anlayışı doğrudan materyalizm ile nitelendirilir.
2. soruOrta
“İnsanlık” diye tek tek insanlardan ayrı ve kendi başına var olan bir şey görmediğimizi söyleyen bir düşünür söz konusudur. Ona göre önce birçok bireyde benzer özellikler fark eder, ardından iletişimi kolaylaştırmak için bu benzerlikleri “insan” sözcüğü altında toplarız. Sözcüğün kullanışlı olması, onun gösterdiği tümelin bireylerden bağımsız bir varlığa sahip olduğunu kanıtlamaz.
Bu düşünürün tümeller konusundaki yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Tümeller, benzer bireylere verdiğimiz genel adlardır.
Kısaca — Düşünürün tümeller hakkındaki görüşü, tümel kavramların bağımsız birer varlık değil, benzer bireylere verdiğimiz genel adlar olduğudur.
Parçada “insanlık” gibi soyut kavramların dünyada tek başına var olmadığı, insanların ortak özelliklerini pratik iletişim amacıyla tek bir sözcük altında topladığımız vurgulanmaktadır. Tümellerin nesnel veya zihin dışı bağımsız bir gerçekliği olduğunu reddedip onları yalnızca birer addan ibaret gören bu yaklaşım felsefede adcılık (nominalizm) olarak bilinir. Dolayısıyla genel terimler kendinde varlıkları değil, dildeki uzlaşımsal adlandırmaları ifade eder.
3. soruKolay
Zihni yer kaplamayan ve düşünen, bedeni ise yer kaplayan fakat düşünmeyen töz olarak tanımlayan bir filozof söz konusudur. Bununla birlikte acı duyduğumuzda bedendeki bir olayın zihinsel yaşantıya, karar verdiğimizde de zihinsel bir durumun bedensel harekete yol açtığını kabul eder. Böylece iki alanı nitelikleri bakımından ayırırken günlük deneyimin gerektirdiği etkileşimi de açıklamak zorunda kalır.
Bu görüşün çözmesi gereken temel ontolojik sorun aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Birbirinden ayrı iki tözün nedensel olarak nasıl etkileştiği
Kısaca — Zihin ve bedeni apayrı iki töz sayan düalizmin çözmek zorunda olduğu temel sorun, birbirinden bağımsız bu iki tözün nedensel olarak nasıl etkileştiğidir.
Descartes’ın ikici (düalist) ontolojisinde zihin yer kaplamayan düşünen bir töz, beden ise maddesel ve yer kaplayan bir tözdür. Fakat fiziksel bir uyarıcının zihinde nasıl his uyandırdığı veya soyut bir düşüncenin fiziksel bedeni nasıl harekete geçirdiği ontolojik bir muammadır. Nitelikleri bütünüyle farklı iki töz arasında karşılıklı nedensellik bağı kurabilmek, bu yaklaşımın yüzleştiği en kritik etkileşim sorunudur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.