Psikolojide Araştırma Yöntemleri ve Etik, davranışları bilimsel yollarla incelemeyi, araştırma sonuçlarını değerlendirmeyi ve katılımcıların haklarını korumayı kapsar.
Öğrencinin örneklem seçimi ile deney gruplarına rastgele atamayı ayırt edebilmesi, değişkenleri tanıması ve sonuçları etkileyebilecek karıştırıcı etkenleri belirlemesi gerekir. AYT’de bu konu, bir araştırmanın düzenini veya araştırmacının katılımcıya yaklaşımını anlatan paragraflar üzerinden sorgulanabilir. Seçenekler genellikle yöntemsel kavramlar, sonuçlara ilişkin yorumlar ya da etik ilkeler içerir.
Rastgele seçimi rastgele atamayla karıştırmak, gruplar arasındaki farkı doğrudan uygulanan yönteme bağlamak ve gönüllü katılımın çalışmadan ayrılma hakkını da kapsadığını gözden kaçırmak sık yapılan hatalardandır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Bir eğitim araştırmasında önce ülkedeki liseler arasından kura ile okullar seçilir, ardından bu okullardaki öğrencilerden yine olasılıklı yolla bir örneklem oluşturulur. Araştırmacılar, örnekleme giren öğrencileri yeni çalışma tekniği ve mevcut çalışma tekniği gruplarına ayrıca kura ile dağıtır. İlk kura süreci araştırmaya kimlerin katılacağını, ikinci kura süreci ise katılımcıların hangi uygulamayı alacağını belirlemektedir.
Bu iki rastgeleleştirme işleminin temel amaçları sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
Rastgele örnekleme, örneklemin evreni temsil etme olasılığını artırır. Rastgele atama ise başlangıç farklılıklarını gruplara dağıtarak uygulamanın etkisini daha iyi sınamayı sağlar.
2. soruKolay
Yeni öğretim yöntemini sabah dersine giren deneyimli öğretmenin sınıfında, eski yöntemi ise öğleden sonra dersine giren yeni öğretmenin sınıfında uygulayan bir araştırmada, dönem sonunda yeni yöntemin uygulandığı sınıfın puanları daha yüksektir. Ancak sınıflar yönteme rastgele atanmamış; öğretmen deneyimi ve ders saati de yöntemle birlikte değişmiştir. Buna rağmen puan farkı yeni yöntemin başarısına bağlanmıştır.
Bu araştırmada puan farkının yeni öğretim yöntemine bağlanmasını sakıncalı kılan temel sorun aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Yöntemin etkisinin karıştırıcı değişkenlerden ayrılmaması
Öğretmen deneyimi ve ders saati, öğretim yöntemiyle birlikte değiştiği için yöntemin bağımsız etkisi belirlenemez. Bunlar karıştırıcı değişkenlerdir.
3. soruKolay
Stresli anıları anlatmanın etkisini inceleyen bir araştırmada katılımcılara istedikleri anda çalışmadan ayrılabilecekleri yazılı olarak bildirilir. Görüşme sırasında bir katılımcı rahatsız olduğunu söyleyip ara vermek ister. Araştırmacı, “Şimdi bırakırsanız bize ayırdığınız zaman boşa gider ve ödeme alamazsınız.” diyerek katılımcıyı sürdürmeye zorlar. Başlangıçta imzalanan form, araştırma boyunca özgür iradeyle devam etme gereğini ortadan kaldırmamaktadır.
Araştırmacının davranışı öncelikle hangi etik ilkeyi ihlal etmektedir?
Cevabı göster
Cevap: B — Katılımın gönüllü olması ve katılımcının çekilebilmesi ilkesini
Gönüllü katılım yalnızca başlangıç onamı değildir; kişi araştırmanın her aşamasında baskı görmeden çekilebilmelidir. Ödemeyi tehdit aracı yapmak bu hakkı zedeler.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.