Öğrenme, Bellek, Düşünme konusu; bilginin edinilmesini, bellekte tutulmasını ve geri çağrılmasını, ayrıca ilişkileri fark ederek problem çözme süreçlerini kapsar.
Öğrencinin bellek türlerini ayırt edebilmesi, hatırlama ile tanıma arasındaki farkı kavraması ve gözlem, kavrama ya da örtük öğrenme örneklerini ilgili kavramlarla eşleştirebilmesi beklenir. AYT Felsefe Grubu sorularında günlük yaşamdan kısa olaylar verilerek anlatılan sürecin veya öğrenme biçiminin belirlenmesi istenir.
Seçeneklerde birbirine yakın kavramlar ya da olayların sırasına uygun kavram eşleştirmeleri bulunabilir. Bilginin tutulma süresini, tekrarın rolünü ve öğrenmenin nasıl gerçekleştiğini gözden kaçırmak sık yapılan hatalardandır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Kendisine bir kerede söylenen 6 haneli bir kodu yaklaşık 20–30 saniye aklında tutabilen, ancak kodu tekrar etmediği takdirde bu bilgiyi unutan bir öğrenci söz konusudur.
Öğrencinin bu deneyimi, bilgi işleme kuramına göre aşağıdaki bellek türlerinden hangisine örnektir?
Cevabı göster
Cevap: E — Kısa süreli bellek
Öğrencinin kodu yaklaşık 20–30 saniye tutabilmesi ve tekrar etmediğinde unutması, kısa süreli belleğe örnektir. Bu belleğin kapasitesi ve bilgiyi saklama süresi sınırlıdır; tekrar, bilginin burada tutulma süresini uzatabilir. Bu nedenle doğru cevap E’dir.
2. soruKolay
Bellekte bulunan bir bilgiyi herhangi bir seçenek olmadan üretmeye “hatırlama”, daha önce karşılaşılan bilgiyi seçenekler arasında ayırt etmeye “tanıma” denir. Ece’den, okuduğu bir öykünün yazarını kendisine doğrudan soran arkadaşına söylemesi istenir. Aynı adın da bulunduğu bir yazar listesi gösterildiğinde ise bu listeden bir ad belirtmesi beklenir. Ece’nin doğru adı ortaya koyması, yazar adlarının bir liste hâlinde sunulduğu koşula bağlı kalmıştır.
Bu durumdan aşağıdaki yargıların hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Tanıma, hatırlamaya göre daha çok ipucu içerdiğinden genellikle daha kolaydır.
Kısaca — Tanıma sürecinde sunulan seçenekler zihne geri getirme ipucu sağladığından, bilginin hiçbir ipucu olmadan zihinden üretildiği hatırlamaya göre genellikle daha kolay gerçekleşir.
Hatırlamada birey bilgiyi uzun süreli bellekten hiçbir dış uyarıcı olmadan tek başına çağırmak zorundayken, tanımada önüne gelen liste güçlü bir geri çağırma ipucu işlevi görür. Ece yazarın adını doğrudan sorulduğunda hatırlayamamış, ancak yazar listesi gösterildiğinde doğru adı hemen tanıyabilmiştir. Bu durum, tanıma sırasında mevcut olan ipuçlarının bilginin geri getirilmesini belirgin biçimde kolaylaştırdığını gösterir. Seçenek verilmesinin bilgiyi sildiğini veya bilginin hiç öğrenilmediğini öne süren çeldiriciler, Ece’nin listeden doğru adı seçebilmiş olması gerçeğiyle çelişir.
3. soruOrta
Arda, ablasını izledikten sonra kâğıttan aynı biçimde turna yapar. Daha sonra uzun süre çözemediği bir düzenek sorusunun parçalar arasındaki ilişkiyi bir anda fark ederek çözümünü bulur. Okulun ilk haftalarında herhangi bir ödül almadan ve belirli bir hedef gözetmeden dolaştığı koridorlara ilişkin bilgiyi ise yangın tatbikatında en kısa çıkış yolunu seçerken kullanır.
Bu üç durumdaki öğrenme türleri aşağıdakilerden sırasıyla hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Model alarak — Kavrayarak — Örtük
Kısaca — Arda’nın ablasını izleyerek turna yapması model alarak öğrenme, düzenek parçaları arasındaki ilişkiyi aniden fark etmesi kavrayarak öğrenme, koridor bilgisini farkında olmadan edinip tatbikatta kullanması ise örtük öğrenmedir.
İlk durumda başkasının davranışının gözlemlenip taklit edilmesi doğrudan model alarak (sosyal) öğrenmeyi örneklendirir. İkinci durumda sorunun çözümünün zihinde aniden belirmesi ve içgörü kazanılması kavrayarak öğrenmenin temel özelliğidir. Üçüncü durumda ise belirli bir amaç veya ödül olmadan öğrenilen ve ancak ihtiyaç duyulduğunda (yangın tatbikatında) performansa yansıyan bilgi örtük (gizil) öğrenmedir. Bu üç öğrenme türü metindeki olay akışıyla sırasıyla eşleştirildiğinde doğru sonuca ulaşılır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.