Türk-İslam Düşüncesi ve Türkiye'de Felsefe, aklın ve bilginin sınırları, ahlaki sorumluluk ve insanın bütünlüklü biçimde anlaşılması gibi sorunları kapsar.
Öğrencinin Gazali’nin kesinlik eleştirisini, Nurettin Topçu’nun isyan ve sorumluluk anlayışını, Takiyettin Mengüşoğlu’nun insanı farklı varlık koşullarıyla ele alışını yorumlayabilmesi beklenir. AYT Felsefe Grubu sorularında genellikle bir düşünürün görüşünü açıklayan paragraftan hareketle temel savı veya bu sava uygun yargıyı belirlemek gerekir.
Seçenekler, metindeki görüşün farklı yorumlarını içerir; akla yönelik eleştiriyi aklın reddi saymak, isyanı kuralsızlıkla eşitlemek veya insanı tek özelliğe indirgemek hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Gazali, matematik ve mantık gibi alanlardaki başarılarından dolayı filozofların metafizikle ilgili her iddiasının da kesin sanılmasını eleştirir. Ona göre akıl değerlidir; ancak aklın bir alandaki sağlam sonuçları, deney ve vahyin sınırlarını aşan her konuda aynı kesinliğe ulaştığını göstermez. Bir önermenin kabulü, onu ileri süren kişinin başka konulardaki ününe değil, o önermenin kendi kanıtına dayanmalıdır. Bu nedenle tek tek iddialar, dayandıkları kanıta göre değerlendirilmelidir.
Bu parçaya göre Gazali’nin temel eleştirisi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Bir alandaki başarının metafizik iddialara koşulsuz aktarılmasına
Gazali aklı ya da matematiği reddetmez; filozofların bir alandaki başarısından hareketle metafizik savlarının da otomatik olarak kesin kabul edilmesine karşı çıkar.
2. soruKolay
Nurettin Topçu’nun “isyan” dediği tavır, kişinin her kurala karşı çıkması ya da yalnızca kendi çıkarını savunması değildir. İnsan, haksızlığı üreten alışkanlıklara ve kendi bencil isteklerine direnerek daha evrensel bir sorumluluğa yönelir. Bu direnç, yıkma arzusundan değil; adaletli bir düzen kurma yükümlülüğünden beslenir ve kişiyi eylemlerinin sonuçlarını üstlenmeye çağırır.
Buna göre isyan ahlakını sıradan başkaldırıdan ayıran özellik aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Direnişi evrensel sorumluluk ve adalet amacıyla temellendirmesi
Kısaca — Nurettin Topçu’nun isyan ahlakı, keyfî bir başkaldırı yerine haksızlığa karşı evrensel sorumluluk ve adalet amacıyla temellendirilmiş bir direniştir.
Topçu’nun ‘isyan’ kavramını sıradan kuralsızlık veya bencilce bir başkaldırıyla karıştırmamalısın. Parçada açıklandığı gibi bu direniş, haksızlık üreten alışkanlıklara ve kişinin kendi bencil arzularına karşı sergilenen ahlaki bir tavırdır. Eylemlerin sorumluluğunu üstlenmeyi gerektiren bu tutum, yıkma arzusundan değil adaletli bir düzen kurma yükümlülüğünden doğar.
3. soruKolay
Takiyettin Mengüşoğlu, insanı önce “akıllı hayvan” gibi tek bir niteliğe indirgemez. Bilme, değer verme, çalışma, inanma, sanat üretme ve kendini eğitme gibi başarılar insanın varlık koşullarıdır. Bunlardan biri diğerlerinin yerine geçirilemez; çünkü insan, tarihsel bir dünyada bütün bu etkinlikleri birlikte gerçekleştiren somut bir varlıktır. Felsefi antropolojinin görevi de bu bütünlüğü parçalamadan açıklamaktır.
Bu yaklaşımın insanı ele alış biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — İnsanı çok yönlü etkinliklerinin oluşturduğu bütün içinde kavramak
Kısaca — Mengüşoğlu, insanı tek bir soyut özelliğe indirgemek yerine bilme, değer verme ve çalışma gibi çok yönlü etkinliklerinin oluşturduğu somut bütünlük içinde kavrar.
Metinde felsefi antropolojinin insana bakışı özetlenmektedir: İnsan sadece ‘akıllı hayvan’ gibi tek bir nitelikle sınırlanamaz. Bilme, değer verme, inanma ve sanat üretme gibi başarıların her biri insanın vazgeçilmez varlık koşullarıdır. Felsefi antropolojinin temel görevi de insanı bu çok yönlü etkinliklerin oluşturduğu somut ve tarihsel bütünlük içinde parçalamadan açıklamaktır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.