Toplumsal Değişme ve Gelişme, toplumsal ilişkilerin, kurumların ve kültürel ögelerin zaman içinde dönüşmesini, bu dönüşümün nedenlerini ve sonuçlarını kapsar.
Öğrencinin teknolojik yeniliklerle iş bölümü, roller ve kurallar arasındaki bağlantıları kurabilmesi; değişme ile gelişmeyi birbirinden ayırabilmesi beklenir. AYT Felsefe Grubu sorularında genellikle günlük yaşamdan veya toplumların dönüşümünden bir durum verilerek uygun sosyolojik kavramın ya da açıklamanın seçilmesi istenir.
Seçenekler, birbirine yakın kavramları veya aynı olaya ilişkin farklı açıklamaları içerebilir. Teknolojik değişimle toplumsal düzenlemelerin aynı hızda ilerlediğini varsaymak, her değişmeyi gelişme saymak ve yavaş dönüşümlerle ani dönüşümleri karıştırmak dikkat edilmesi gereken hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Evlerde elektrik üretip fazlasını şebekeye aktarabilen yeni sistemler kısa sürede yaygınlaşmıştır. Buna karşın apartman yönetmelikleri, ortak çatının kim tarafından nasıl kullanılacağını ve üretilen enerjiden doğan gelirin nasıl paylaşılacağını düzenlememektedir. Bazı binalarda teknik olarak kurulabilen sistemler, karar alma ve mülkiyet kuralları belirsiz olduğu için kullanılamaz durumdadır.
Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?
Cevabı göster
Cevap: A — Kültürel gecikme
Kısaca — Maddi kültürdeki yeniliklere manevi kültür ögelerinin aynı hızda uyum sağlayamaması kültürel gecikmedir.
Elektrik üretim sistemleri yaygınlaşırken ortak çatının kullanımı ve gelir paylaşımıyla ilgili kuralların yetersiz kalması, teknolojik gelişmenin hukuki düzenlemelerin önüne geçtiğini gösterir. Bu uyumsuzluk kültürel gecikmeyle açıklanır. Parçada toplumsal tabakalaşma ya da bir grubun başka bir kültür içinde erimesi olan asimilasyon anlatılmamaktadır.
2. soruKolay
Bir toplumda üretim teknikleri, aile içi roller ve eğitim kurumları yaklaşık bir yüzyıl boyunca küçük birikimli değişmelerle dönüşmüştür. Eski uygulamaların bazıları yenileriyle birlikte uzun süre varlığını sürdürmüş, dönüşümün kesin bir başlangıç anı gösterilememiştir. Başka bir toplumda ise kısa sürede gerçekleşen yönetim değişikliğiyle hukuk düzeni, mülkiyet ilişkileri ve siyasal kurumlar köklü biçimde yeniden kurulmuştur. İkinci değişimde eski kurumsal düzenin devamlılığı kesintiye uğramıştır.
Bu iki toplumsal değişme biçimi sırasıyla aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?
Cevabı göster
Cevap: B — Evrimsel değişme - devrimsel değişme
Kısaca — Uzun zamana yayılan, birikimli ve kesintisiz ilerleyen dönüşümler evrimsel değişme; kısa sürede gerçekleşen, köklü ve kurumları sıfırdan kuran kesintili dönüşümler ise devrimsel değişmedir.
İlk örnekte yer alan bir asırlık yayılma, eski ile yeninin bir arada var olması ve kesin bir kopuş anının bulunmaması toplumsal evrimin tipik özellikleridir. İkinci toplumda görülen ani yönetim değişikliği, mülkiyet ilişkilerinin altüst olması ve eski yapının kesintiye uğraması ise devrimsel değişmenin tanımıdır. Burada en çekici çeldirici olan ters sıralanmış kavram çiftine karşı soru kökündeki ‘sırasıyla’ ifadesine dikkat edilmelidir. Dolayısıyla doğru sıralama evrimsel değişme - devrimsel değişme biçimindedir.
3. soruKolay
Bir üretim tesisinde otomasyon düzenekleri kurulmuştur. Bir araştırmacı, bu yeniliğin ardından çalışanlar arasındaki iş bölümünün, karar alma ilişkilerinin ve kıdeme verilen önemin nasıl değiştiğini incelemektedir.
Bu araştırmayı sosyolojik kılan temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Teknolojik yeniliği çalışanlar arasındaki toplumsal ilişkiler açısından ele alması
Sosyoloji, toplumsal ilişkileri ve bu ilişkilerin oluşturduğu yapıları inceler. Teknolojik yeniliğin iş bölümü ve yetki ilişkileri üzerindeki etkisini araştırmak bu inceleme alanına girer.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.