Radyoaktivite, kararsız atom çekirdeklerinin dönüşümlerini, bu süreçlerde yayılan ışımaları ve nükleer olaylarla ilişkili enerji değişimlerini kapsar.
Öğrencinin çekirdek kararlılığını yorumlayabilmesi, fisyon kavramını tanıması ve radyasyondan korunmada mesafe, süre ve zırhlamanın etkilerini değerlendirebilmesi beklenir. AYT Fizik sorularında konu, nükleer santraller veya radyasyon güvenliği gibi bağlamlar üzerinden kavramsal olarak sorgulanabilir. Sorular, çekirdekle ilgili kesin bir yargıyı seçmeyi ya da verilen önermelerin doğruluğunu birlikte değerlendirmeyi isteyebilir.
Seçenekler farklı yargılar veya önerme birleşimleri biçimindedir. Işıma türlerini birbirine karıştırmak, korunma yöntemlerini her ışımaya aynı biçimde uygulamak ve kesinlik bildiren ifadeleri dikkatsiz okumak sık karşılaşılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Radyasyondan korunmada mesafe, süre ve zırhlama temel ilkelerdir.
Buna göre;
I. Kaynakla aradaki mesafeyi artırmak maruziyeti azaltır.
II. Maruz kalma süresini kısaltmak soğurulan dozu azaltır.
III. Alfa parçacıklarına karşı yalnızca kurşun zırh etkilidir.
yargılarından hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — I ve II
Kısaca — Radyasyondan korunmanın temel ilkelerine göre I ve II numaralı yargılar doğru, III numaralı yargı yanlıştır.
Radyasyon kaynağından uzaklaşmak maruz kalınan dozu mesafenin karesiyle ters orantılı olarak düşürürken, kaynak yanında geçirilen süreyi azaltmak da soğurulan toplam dozu doğrudan sınırlar. Alfa parçacıkları ise büyük kütleli ve elektrik yüklü oldukları için madde içinde hızla durdurulur; kalın bir kurşun zırha gerek kalmadan ince bir kâğıt tabakası veya üst deri tarafından bile soğurulurlar. Kurşun zırhlama, zayıf etkileşen ve giriciliği son derece yüksek olan gama ve X-ışınlarına karşı birincil koruma aracıdır.
2. soruKolay
Bazı atom çekirdekleri kararlı iken bazıları kararsızdır ve radyoaktif özellik gösterir.
Buna göre kararsız bir çekirdek için aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — Dışarıdan enerji almadan kendiliğinden ışıma yapabilir.
Kısaca — Kararsız çekirdeklerin en temel ve kesin özelliği, herhangi bir dış etkiye ihtiyaç duymadan kendiliğinden ışıma yapabilmeleridir.
Radyoaktivite tamamen çekirdeğin iç yapısıyla ilgili nükleer bir süreçtir; kararsız çekirdekler dışarıdan ısı, ışık veya kimyasal bir etki almaksızın kendiliğinden alfa, beta veya gama ışıması yaparak daha kararlı duruma geçer. Sıcaklık veya kimyasal bağlar çekirdek içi kuvvetleri etkilemediğinden ışıma kimyasal tepkimelere ya da yüksek sıcaklığa bağlı değildir. Ayrıca kararsızlık hem proton fazlalığından hem de nötron fazlalığından kaynaklanabildiği için proton veya nötron sayısının birbirinden kesinlikle fazla olduğu söylenemez. Radyoaktiviteyi kimyasal olaylarla veya kararlılık kuşağının tek bir yönüyle bağdaştırmak en yaygın çeldirici tuzaklarıdır.
3. soruKolay
Günümüz nükleer santrallerinde reaktör çekirdeğindeki nükleer olaylarla elde edilen enerji elektrik üretiminde kullanılır. Santral, şebekeye sürekli güç verecek biçimde tasarlanmıştır.
Bu santrallerin çalışma esasıyla ilgili, I. Enerji, ağır çekirdeklerin denetimli fisyonuyla açığa çıkar. II. Açığa çıkan ısı, buhar türbini yardımıyla elektrik enerjisine dönüştürülür. III. Reaktör çekirdeğinde sürekli füzyon tepkimesi yürütülür.
yargılarından hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: A — I ve II
Günümüz nükleer santrallerinde enerji kaynağı ağır çekirdeklerin denetimli fisyonudur; açığa çıkan ısı elektrik üretiminde kullanılır. Sürekli füzyon Güneş’teki süreçtir, bu reaktörlerde yürütülmez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.