Atışlar, yer çekimi etkisindeki cisimlerin yatay ve eğik hareketlerini, uçuş süresini, yatayda alınan yolu ve hızın bileşenlerini kapsar.
Öğrencinin yatay ve düşey hareketi ayrı inceleyip ortak zaman üzerinden ilişkilendirebilmesi, atış yüksekliği değiştiğinde hareketin nasıl etkilendiğini yorumlayabilmesi beklenir. AYT Fizik sorularında hareketli bir hedefe ulaşma, taşıma bandına düşen cisimlerin konumları veya yörüngenin farklı noktalarındaki momentum büyüklükleri karşılaştırılabilir.
Seçenekler genellikle büyüklük sıralamaları, oranlar ya da artma ve azalma yorumları içerir. Uçuş süresini yalnızca yatay hıza bağlamak, hedefin hareketini gözden kaçırmak ve en yüksek noktada cismin tüm hızını sıfır kabul etmek sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Sürtünmelerin ihmal edildiği ortamda O noktasından eğik atılan bir cismin yörüngesi üzerinde K (çıkış kolunda orta yükseklik), L (maksimum yükseklik) ve M (iniş kolunda, K ile aynı yükseklik) noktaları işaretlenmiştir. Bu noktalardaki çizgisel momentum büyüklükleri sırasıyla pK,pL ve pM’dir.
Buna göre pK,pL ve pM arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — pL<pK=pM
Kısaca — Çizgisel momentum büyüklükleri arasındaki doğru ilişki pL<pK=pM şeklindedir.
Çizgisel momentumun büyüklüğü p = mv bağıntısıyla cismin anlık hızının büyüklüğüne bağlıdır. Sürtünmesiz ortamdaki eğik atış hareketinde yatay hız bileşeni sabit kalırken düşey hız yukarı çıkıldıkça azalır ve tepe noktası olan L’de sıfır olur; bu nedenle cisim L’de en küçük toplam hıza ve dolayısıyla en küçük momentuma sahiptir (pL en küçüktür). K ve M noktaları ise aynı yatay hizada bulunduğundan mekanik enerjinin korunumundan dolayı bu noktalardaki süratler birbirine eşittir (v_K = v_M \Rightarrow p_K = p_M). Böylece momentum büyüklükleri p_L < p_K = p_M olarak sıralanır. En çekici çeldirici, tepe noktasında cismin anlık durduğunu varsaymak ya da hareket boyunca momentumun korunduğunu düşünmektir.
2. soruZor
Bir düzenek, eşit zaman aralıklarıyla özdeş parçaları yatay doğrultuda v hızıyla fırlatıyor. Parçalar, aynı yönde u sabit hızıyla ilerleyen yatay taşıma bandına düşüp banda yapışıyor; v>u’dur. İlk parçanın atıldığı anda tam altında bulunan bant noktası işaretleniyor. Deney, yalnızca düzeneğin banttan yüksekliği artırılarak aynı başlangıç koşullarında tekrarlanıyor. Hava direnci önemsizdir.
Banda yapışmış ardışık parçaların arasındaki uzaklık ve ilk parçanın yapıştığı yerin işaretli bant noktasına uzaklığı sırasıyla nasıl değişir?
Cevabı göster
Cevap: C — Değişmez – Artar
Ardışık parçalar aynı yere, atılma aralığı kadar zaman farkıyla düştüğünden bant üzerindeki aralık uΔt olur ve yükseklikten etkilenmez. İlk parçanın işaretli noktaya uzaklığı (v−u)T olduğundan, yükseklikle uçuş süresi arttığında bu uzaklık artar.
3. soruZor
Bir iskeleden yatay atılan küçük paket, iskeleden uzaklaşan teknenin üzerindeki sepete düşüyor. Tekne yatay doğrultuda sabit hızla ilerliyor. Deney, sepetin başlangıç konumu ve teknenin hızı değiştirilmeden, daha yüksek bir atış noktasından tekrarlanıyor; paketin yine sepete düşmesi için yatay ilk hızı ayarlanıyor. Atış noktalarının yatay konumları aynıdır ve sepet başlangıçta atış doğrultusunda ileridedir. Hava direnci önemsizdir.
Paketin ilk hızının büyüklüğü ve sepete ulaşırken yere göre hızının büyüklüğü için sırasıyla ne söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: B — Azalır – Değişimin yönü kesin belirlenemez
Başlangıçtaki yatay uzaklık d, teknenin hızı u ise yakalama koşulu vt=d+ut verir; düşme süresi arttığından v=u+d/t azalır. Sepete ulaşırken yatay hız azalırken düşey hız arttığı için toplam hızın büyüklüğünün nasıl değişeceği verilenlerle kesin belirlenemez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.