Mutasyonlar ve Genetik Varyasyon, DNA’daki kalıcı değişiklikleri ve aynı türün bireyleri arasındaki kalıtsal farklılıkların kaynaklarını kapsar.
Öğrencinin mutasyonları, mayozda homolog kromozomların rastgele dağılımını ve kardeş olmayan kromatitler arasındaki parça değişimini ayırt edebilmesi beklenir. Çevrenin etkisiyle ortaya çıkan her değişimin kalıtsal olmadığını kavramak da önemlidir. AYT Biyoloji sorularında kısa bir olay anlatımı veya öncüller üzerinden genetik çeşitliliği artıran süreçlerin belirlenmesi istenir.
Seçenekler genellikle süreçleri ya da öncül birleşimlerini karşılaştırır. Bronzlaşmayı kalıtsal varyasyonla karıştırmak ve mayozdaki çeşitlilik mekanizmalarını mutasyon olarak değerlendirmek sık yapılan kavram hatalarıdır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Mayoz bölünme sırasında homolog kromozom çiftleri rastgele kutuplara çekilir; ayrıca homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasında parça değişimi gerçekleşebilir. Bu olaylar sonucunda oluşan gametlerin genotipik çeşitliliği artar.
Bu açıklamaya göre gametlerdeki genotip çeşitliliğinin artmasına doğrudan katkı sağlayan süreçler aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: A — Bağımsız dağılım ve krossing over
Kısaca — Gametlerdeki genotip çeşitliliğinin artmasına doğrudan katkı sağlayan süreçler bağımsız dağılım ve krossing overdir.
Gövdede tarif edilen ‘homolog kromozom çiftlerinin rastgele kutuplara çekilmesi’ olayı kromozomların bağımsız dağılımını, ‘kromatitler arasındaki parça değişimi’ ise krossing over mekanizmasını ifade eder. Mayoz bölünmeye özgü bu iki olay, alellerin yeni kombinasyonlar oluşturmasını sağlayarak gamet çeşitliliğini doğrudan artırır. Çeldiricilerde geçen mutasyon yeni aleller oluştursa da gövdedeki açıklamada bahsedilmemiştir; mitoz ve çevresel modifikasyonlar ise gametlerde kalıtsal çeşitlilik artışı sağlamaz.
2. soruKolay
Bir orman ekosisteminde aynı türe ait ağaçlar yaprak şekli, hastalık direnci ve büyüme hızı gibi özellikler bakımından değişik değerler alabilir. Bu farklılıkların büyük kısmı sonraki kuşaklara aktarılabilir ve popülasyonun değişen koşullara uyum potansiyelini destekler.
Buna göre biyolojik çeşitliliğin temelinde yer alan durum aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Bireyler arasındaki genotip farklılıkları
Kısaca — Ağaçlar arasındaki farklılıkların sonraki kuşaklara aktarılabilmesi, bireyler arasındaki genotip farklılıklarına işaret eder. Bu kalıtsal çeşitlilik, popülasyonun değişen koşullara uyum potansiyelini destekler. Işık, mineral, gelişim evresi ve su kaybı da özellikleri etkileyebilir; ancak bunlar tek başına kalıtsal farklılıkları açıklamaz.
3. soruKolay
I. DNA’da kalıcı dizi değişikliği
II. Mayozda homolog kromozomların rastgele kutuplara gitmesi
III. Mayozda kromatitler arası parça değişimi
IV. Güneş ışığına uzun süre maruz kalmaya bağlı deri bronzlaşması
Kalıtsal genetik varyasyona katkı sağlayan olaylar aşağıdakilerin hangisinde doğru gruplanmıştır?
Cevabı göster
Cevap: D — I, II ve III
I mutasyon, II bağımsız dağılım, III krossing over kalıtsal çeşitlilik kaynaklarıdır; IV çevresel modifikasyon olup genotipi değiştirmez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.