Destek ve Hareket Sistemi, kemik, eklem ve kasların yapısını, görevlerini ve hareket sırasında birlikte çalışmasını kapsar.
Öğrencinin kemik dokusundaki yapıları işlevleriyle ilişkilendirmesi, eklem bileşenlerinin harekete katkısını kavraması ve kas hücrelerinin enerji gereksinimini farklı koşullarda değerlendirebilmesi beklenir. AYT Biyoloji sorularında bu konu, bir yapının görevini belirleme, yapıların ortak katkısını yorumlama veya egzersiz koşullarından hareketle hücresel olayları değerlendirme biçiminde sorulabilir.
Seçenekler genellikle farklı görevleri ya da fizyolojik süreçleri karşılaştırır. Kemik iliği türlerini, eklem yapılarının rollerini ve kasın oksijen durumuna bağlı enerji süreçlerini birbirine karıştırmak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Yoğun ve kısa süreli bir egzersizde iskelet kası hücrelerinde oksijen yetersiz kaldığında aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir?
Cevabı göster
Cevap: A — Glikolizde ATP üretilirken pirüvatın laktata dönüşmesiyle NAD+ yenilenir.
Kısaca — Yoğun egzersizde oksijen yetersiz kaldığında kas hücreleri laktik asit fermantasyonuyla glikoliz düzeyinde sınırlı ATP üretir ve vücutta oksijen borcu birikir.
Kısa süreli ve ağır kas aktivitelerinde hücrelerin enerji ihtiyacı dolaşımın taşıyabildiği oksijen miktarını aşar. Bu durumda glikolizin devam edebilmesi için pirüvat laktik aside indirgenerek NADH molekülleri NAD+’ye yükseltgenir; böylece glikoliz basamağından net 2 ATP üretimi sürdürülür. Kaslarda biriken laktik asit ve tüketilen enerji depoları, egzersiz sonrasında dinlenme fazında telafi edilmek üzere bir oksijen borcu meydana getirir.
2. soruKolay
İnsanda kırmızı kemik iliğinin temel görevlerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Kan hücrelerinin üretimine katkı sağlamak
Kısaca — Kırmızı kemik iliğinin temel görevi; alyuvarlar, akyuvarların büyük kısmı ve kan pulcukları (trombositler) dâhil olmak üzere tüm temel kan hücrelerinin üretimini (hematopoez) gerçekleştirmektir.
Süngerimsi kemik dokunun gözenekli boşluklarında yer alan kırmızı kemik iliği, içerdiği multipotent kök hücreler sayesinde ömrünü tamamlayan kan hücrelerinin yerine yenilerini üreterek dolaşıma verir. Çeldirici seçenekleri incelediğimizde safra sıvısının üretimi karaciğere aittir; kas liflerini kemiklere bağlayan yapılar ise tendonlardır (kirişler). Eklemlerde sürtünmeyi artırmak biyolojik olarak istenmeyen bir durumdur; eklem kıkırdağı ve sinoviyal sıvı sürtünmeyi azaltır.
3. soruKolay
Oynar bir eklemde eklem kıkırdağı ve sinoviyal sıvının ortak katkısı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Kemik uçları arasındaki sürtünmeyi azaltıp hareketi kolaylaştırmak
Kısaca — Oynar eklemlerde eklem kıkırdağı ve sinoviyal sıvının ortak işlevi, kemik uçlarının birbirine doğrudan temas ederek aşınmasını engellemek ve sürtünmeyi en aza indirerek hareketi kolaylaştırmaktır.
Uzun kemiklerin eklem yüzeyini kaplayan hiyalin kıkırdak yapısındaki eklem kıkırdağı, basınca dayanıklı ve pürüzsüz bir yüzey oluşturur. Eklem kapsülünün içini döşeyen sinoviyal zarın ürettiği sinoviyal sıvı (eklem sıvısı) ise eklem boşluğunu doldurarak kıkırdak yüzeyleri kayganlaştırır. Bu iki eleman birlikte çalışarak hareket sırasında sürtünmeyi azaltır ve eklem sağlığını korur. Kemiklerin boyuna uzaması ise bu yapılardan değil, metafiz bölgesindeki epifiz plağından sorumludur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.