Duyu Organları, çevreden gelen uyarıların reseptörlerle algılanmasını ve görme, işitme, denge, tat, koku ile deri duyularını sağlayan yapıların görevlerini kapsar.
Öğrencinin uyarının niteliğini ilgili reseptörle eşleştirebilmesi, duyu organlarının bölümleri arasında görev ayrımı yapabilmesi ve deney sonuçlarını yorumlayabilmesi beklenir. AYT Biyoloji sorularında maddelerin çözünürlük ve uçuculuk özellikleri, sabit uyarıya karşı duyarlılığın zamanla değişmesi veya birlikte görülen duyu kayıpları üzerinden çıkarım istenebilir.
Seçenekler genellikle olası açıklamaları, etkilenen yapıları ya da doğru ifade birleşimlerini sunar. Reseptörlerin uyarılma koşullarını karıştırmak, duyusal uyumu sinir iletimindeki bozuklukla açıklamak ve kulağın bölümlerine yanlış görev yüklemek hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir deneyde deneğin kolundaki deriye aynı basınçta ancak farklı sürelerde uyarı verilmiştir. Uyarı kısa süreli uygulandığında basınç hissedilmiş, uyarı uzun süre sabit şiddette uygulandığında ise basınç hissi zamanla azalmıştır. Deneğin derisi ve sinir iletiminde bir bozukluk yoktur.
Bu sonuç aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
Cevabı göster
Cevap: A — Mekanoreseptörlerin sürekli ve sabit şiddetli uyarıya uyum sağlaması
Kısaca — Sabit şiddette ve sürekli uygulanan basınca karşı hissin zamanla zayıflaması, mekanoreseptörlerin sergilediği reseptör adaptasyonu (uyum) ile açıklanır.
Duyu reseptörleri şiddeti değişmeyen sürekli bir uyaranla karşılaştığında, oluşturdukları impuls frekansı zamanla azalır ve merkezi sinir sistemine iletilen sinyal seyrekleşir. Bu duyu adaptasyonu sayesinde sinir sistemi sürekli uyaranları filtreleyerek çevredeki yeni ve değişken uyarılara odaklanabilir. Olayda iletim hızında yavaşlama veya reseptör hasarı bulunmamakta, mekanizma tamamen sağlıklı reseptör adaptasyonuna dayanmaktadır.
2. soruKolay
Bir deneyde üç madde incelenmiştir:
Madde X: Suda çözünen ve dildeki tat reseptörlerini uyaran bir bileşik
Madde Y: Havada uçucu olup burun boşluğundaki koku reseptörlerini uyaran bir bileşik
Madde Z: Ne suda çözünen ne de uçucu özellik gösteren bir bileşik
Bu maddelerden hangilerinin ilgili duyu organında kemoreseptörleri uyararak duyu oluşturması beklenir?
Cevabı göster
Cevap: B — X ve Y
Tat ve koku reseptörleri yalnızca çözünebilen ya da mukusta çözünen kimyasal moleküllerle uyarılır. X ve Y bu koşulu sağladığı için duyu oluşturur; Z çözünmediği ve uçucu olmadığı için reseptörleri uyaramaz.
3. soruKolay
Bir kişide dış kulak ve orta kulak normal çalıştığı hâlde hem işitme kaybı hem de denge bozukluğu görülmektedir.
Bu durumun nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
Cevabı göster
Cevap: A — İç kulağın hasar görmesi
Dış ve orta kulak normal olduğuna göre sesin toplanması ve iletilmesi bozulmamıştır. Hem işitme hem denge sorunu, bu iki işlevin de gerçekleştiği iç kulağın hasarını gösterir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.