Genetik Şifre ve Protein Sentezi, DNA’da taşınan bilginin RNA aracılığıyla protein üretiminde kullanılmasını, kodonların anlamını ve sentezde görev alan yapıların işlevlerini kapsar.
Öğrencinin DNA’daki baz eşleşmelerini kullanarak molekülleri karşılaştırabilmesi, mRNA bilgisinin amino asit dizisine nasıl aktarıldığını açıklayabilmesi ve durdurucu kodonları ayırt edebilmesi beklenir. AYT Biyoloji sorularında bu konu, verilen molekül özelliklerinden çıkarım yapma, hücresel yapıyı belirleme veya kodonlarla ilgili doğru ifadeyi seçme biçiminde sorulabilir.
Seçeneklerde yapı adları ya da süreçle ilgili yargılar bulunabilir. Baz oranlarını karıştırmak, RNA türlerinin görevlerini birbirine atfetmek ve durdurucu kodonların amino asit kodladığını düşünmek sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Ribozoma bağlanan bir mRNA kodonunun UAA, UAG veya UGA olduğu bilinmektedir.
Bu kodonla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: A — Bu bir dur kodonudur; amino asit kodlamaz.
Kısaca — UAA, UAG ve UGA kodonları translasyonu sonlandıran dur (stop) kodonlarıdır ve polipeptit zincirine eklenecek herhangi bir amino asidi şifrelemezler.
Toplam 64 genetik kodondan 61 tanesi 20 çeşit amino asidi şifrelerken geri kalan 3 kodon (UAA, UAG, UGA) durdurucu olarak işlev görür. Ribozomun aktif bölgesine bu kodonlardan biri geldiğinde, bu kodonlara bağlanabilecek bir tRNA antikodonu bulunmadığı için ortama sonlandırıcı protein faktörleri (RF) girer ve polipeptit zincirini ribozomdan koparır. Başlama kodonu daima metiyonini şifreleyen AUG’dir ve bu kodon bir durdurucu değil başlatıcıdır.
2. soruKolay
Ökaryotik bir hücrede olgun mRNA’nın taşıdığı bilgiye göre amino asitlerin peptit bağlarıyla birleştirildiği yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Ribozom
Kısaca — Olgun mRNA’daki genetik şifreye uygun olarak amino asitler arasında peptit bağlarının kurulduğu ve polipeptit zincirinin sentezlendiği organel ribozomdur.
Protein sentezi yani translasyon, ribozomun küçük ve büyük alt birimlerinin mRNA üzerinde bir araya gelmesiyle gerçekleşir. Büyük alt birimde yer alan rRNA molekülleri, tRNA’lar tarafından getirilen amino asitler arasında peptit bağlarının oluşumunu katalizler. Proteinlerin işlenip paketlendiği Golgi aygıtı ya da hücre içi sindirimden sorumlu lizozom gibi organellerle ribozomun bu doğrudan sentez görevini birbirine karıştırmamalısın.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.