Canlılık ve Enerji (ATP, Enzimler, Metabolizma), hücrede enerjinin kullanılabilir hâle gelmesini, ATP’nin enerji gerektiren olaylardaki rolünü, enzimlerin işlevlerini ve metabolik tepkimelerin ilişkisini kapsar.
Öğrencinin ATP üretimi ile tüketimini ayırt etmesi, enzimlerin tepkimeleri nasıl etkilediğini bilmesi ve hücresel olayları enerji kullanımı açısından yorumlaması beklenir. AYT Biyoloji sorularında kas kasılması, hücre zarından taşıma veya motor proteinlerin hareketi gibi örnekler üzerinden doğru ifadeyi seçme ve verilen ilişkiye göre hesaplama istenebilir.
Seçenekler, ATP’nin doğrudan kullanıldığı süreçlerle ilgili birbirine yakın ifadeler içerebilir; enerji gereksinimini doğrudan ATP tüketimiyle karıştırmak sık yapılan hatalardandır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir kas hücresinde kasılma için gereken enerjinin kullanılabilir hâle gelmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — ATP’nin hidrolizinden sağlanan enerji kasılma olaylarına aktarılır.
Kısaca — ATP’nin ADP ve inorganik fosfata hidrolizi sırasında açığa çıkan serbest enerji, kasılmayı sağlayan proteinlerin çalışmasına aktarılır. ATP sentezi enerji gerektirir; ATP hücrenin uzun süreli enerji deposu değildir. Hidrolizden sağlanan enerjinin bir bölümü ısıya dönüşür. Kasılmaya enerji sağlayan bu tepkimede uç fosfat ayrılır, adenin ile riboz arasındaki bağ kopmaz.
2. soruKolay
Bir hayvan hücresinde gerçekleşen aşağıdaki olaylardan hangisinde ATP enerjisi taşıma sırasında doğrudan kullanılır?
Cevabı göster
Cevap: D — Sodyum ve potasyum iyonlarının pompa proteiniyle gradyentlerine ters taşınması
Kısaca — Sodyum ve potasyum iyonlarının derişim gradyentine karşı pompa proteiniyle taşınması primer aktif taşımadır ve taşıyıcı proteinin şekil değiştirmesi için doğrudan ATP hidrolizi gerektirir.
Sodyum-potasyum pompası (Na+/K+ ATPaz), sodyum iyonlarını hücre dışına, potasyum iyonlarını ise hücre içine taşırken her iki iyonu da az yoğun oldukları ortamdan çok yoğun oldukları ortama doğru pompalar; bu işlem sırasında her döngüde bir ATP molekülü doğrudan harcanır. Buna karşılık glikozun taşıyıcı proteinle hücreye alınması kolaylaştırılmış difüzyondur; oksijen ve yağda çözünen steroit hormonların fosfolipit tabakasından geçişi basit difüzyondur; suyun yarı geçirgen zardan geçişi ise osmozdur. Bu pasif taşıma biçimlerinin hiçbirinde ATP enerjisi tüketilmez, maddeler kendi kinetik enerjileriyle derişim farkına uygun olarak kendiliğinden hareket eder.
3. soruKolay
Bir motor protein, hücre iskeleti üzerinde her 8 nm ilerleyişinde bir ATP hidroliz etmektedir.
Geri adım atmadan toplam 240 nm ilerleyen bu protein kaç ATP hidroliz etmiştir?
Cevabı göster
Cevap: C — 30
Kısaca — Motor protein her 8 nm ilerlemede bir ATP hidroliz ettiğine göre, geri adım atmadan 240 nm yol aldığında 8240=30 ATP harcamış olur.
Motor proteinin (örneğin kinezin veya miyozin) hücre iskeleti üzerinde katettiği toplam yol 240 nm, bir tek adımının uzunluğu ise 8 nm’dir. Protein kesintisiz ve geri dönmeden ilerlediği için atılan toplam adım sayısı 8nm/adım240nm=30 adımdır. Soruda her bir adımda tam 1 ATP hidroliz edildiği belirtildiğinden, harcanan toplam enerji miktarı 30 ATP olarak hesaplanır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.