Doku Yenilenmesi ve Yara İyileşmesi, hasarlı dokunun yenilenmesini ve bağ dokusuyla onarımını; büyüme faktörleri, fibroblast proliferasyonu, anjiyogenez, epitelizasyon ve kollajen sentezi üzerinden ele alır.
Öğrencinin bu süreçlerin işlevlerini ilişkilendirebilmesi, primer ve ikincil iyileşmeyi karşılaştırabilmesi ve beslenme eksikliklerinin onarımı hangi mekanizmalarla bozduğunu ayırt edebilmesi beklenir. TUS — Temel Tıp Bilimleri sorularında verilen hücresel etkilerden ilgili büyüme faktörü ailesini belirleme, doku kaybına göre iyileşme özelliklerini karşılaştırma veya kollajen sentezindeki aksayan basamağı tanıma istenebilir.
Seçenekler benzer faktör aileleri, onarım özellikleri ya da sentez basamaklarından oluşabilir; süreçleri ve basamakları birbirine karıştırmak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Yara iyileşmesinde fibroblast proliferasyonu, anjiyogenez ve epitelizasyon üzerinde etkili olan; keratinosit büyüme faktörünü de içeren aile aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — FGF ailesi
Kısaca — FGF ailesi, fibroblast ve endotel yanıtına ek olarak FGF-7 ile keratinosit çoğalmasını bağladığından onarımın çok basamaklı ailesidir.
FGF-2 endotel hücreleri ile fibroblastların göçünü ve proliferasyonunu uyararak anjiyogenez ve bağ dokusu gelişimine katkı sağlar. Mezenkimal hücrelerden salınan FGF-7 ise keratinositlerin çoğalmasını ve yara yüzeyine göçünü destekleyerek epitel bütünlüğünün kurulmasını hızlandırır.
Neden diğerleri değil
TNF ailesi — İnflamasyon, hücre yaşamı ve ölümünü düzenleyen ligandları içerir; keratinosit büyüme faktörünün ailesi değildir.
İnterferon ailesi — Antiviral yanıt ve immün düzenlemede görev alır; fibroblast-anjiyogenez-epitelizasyon eksenini birlikte yönetmez.
VEGF ailesi — Anjiyogenezi uyarır ancak keratinosit büyüme faktörünü içermez; bu faktör FGF-7 olarak FGF ailesine aittir.
EGF ailesi — Epitel proliferasyonunu uyarır ancak keratinosit büyüme faktörü (FGF-7) bu ailede yer almaz.
Aklında kalsın
FGF reseptörleri tirozin kinaz yapısındadır; bazı reseptörlerin sürekli etkinleşmesi endokondral kemik büyümesini bozarak iskelet displazilerine yol açar.
2. soruKolay
Geniş doku kaybı bulunan ikincil iyileşmenin primer iyileşmeye göre en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Belirgin yara kontraksiyonu görülmesi
Kısaca — Doku açığı büyüdükçe doldurulacak alan ve kenarları yaklaştırma gereksinimi artar; sonuç daha fazla granülasyon dokusu ve geniş skar oluşması ile belirgin yara kontraksiyonu görülmesidir.
Kenarları karşı karşıya getirilemeyen yarada geniş fibrin pıhtısı ve doku kaybı, daha yoğun inflamasyon ile daha fazla fibroblast ve yeni damar gerektirir. Miyofibroblastlar açığı küçültürken geniş matriks birikimi belirgin bir skarla sonuçlanır.
Neden diğerleri değil
Daha az granülasyon dokusu oluşması — İkincil iyileşmede doldurulacak doku kaybı daha geniş olduğu için granülasyon dokusu primer iyileşmeye göre artar, azalmaz.
Daha hafif inflamatuvar yanıt gelişmesi — Her yara iyileşmesi inflamatuvar temizlenmeyle başlar; ikincil iyileşmede bu yanıt daha belirgindir.
Epitelizasyonun daha hızlı tamamlanması — Geniş açıklık keratinositlerin kat edeceği mesafeyi artırdığı için epitelizasyon uzar.
Yara kontraksiyonunun onarıma daha az katkı sağlaması — Miyofibroblast aracılı kontraksiyon ikincil iyileşmede yara kenarlarını yaklaştırarak onarıma primer iyileşmeye göre daha fazla katkı sağlar.
Aklında kalsın
Kontraksiyon yaranın fizyolojik küçülmesidir; eklem hareketini kısıtlayacak ölçüde aşırı gelişirse kontraktür adını alır.
3. soruKolay
C vitamini eksikliğinde yara iyileşmesinin bozulması, kollajen sentezindeki aşağıdaki basamaklardan hangisinin aksamasına bağlıdır?
Cevabı göster
Cevap: C — Prolin ve lizin kalıntılarının hidroksilasyonu
Kısaca — Askorbik asit yokluğunda prolin ve lizin hidroksillenemez; üçlü heliks kararsızlaşır ve kollajenin çekme gücü azalır.
Granüllü endoplazmik retikulumdaki prolil ve lizil hidroksilazlar, demiri indirgen durumda tutmak için C vitaminine gereksinim duyar. Hidroksiprolin üçlü heliksi hidrojen bağlarıyla kararlı kılar; hidroksilizin ise glikozilasyon ve sonraki çapraz bağlar için uygun bölgeler sağlar.
Neden diğerleri değil
Lizil oksidaz aracılığıyla kovalent çapraz bağların oluşturulması — Hücre dışı kovalent çapraz bağlanma bakıra bağımlı lizil oksidazla gerçekleşir; C vitaminine bağımlı basamak değildir.
Prokollajen uç peptidlerinin enzimatik olarak kesilmesi — Prokollajen peptidazlarla hücre dışında gerçekleşir; askorbata gereksinim duymaz.
Hidroksilizin kalıntılarına glukoz ve galaktoz eklenmesi — Glikozilasyon hidroksilasyondan sonra gelir ve C vitaminine doğrudan bağlı değildir.
Kollajenin ribozomda translasyonu — Polipeptit sentezi ribozomlarda gerçekleşir ancak C vitaminine bağımlı özgül basamak değildir.
Aklında kalsın
Hidroksilasyon hücre içinde C vitaminine, hücre dışı kovalent çapraz bağlanma ise bakıra bağımlı lizil oksidaza gereksinim duyar.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.