Genetik, Çevresel ve Beslenme Hastalıkları — TUS — Temel Tıp Bilimleri örnek sorular ve çözümleri

Kısaca — D vitamini eksikliği kalsiyum-fosfat çarpımını düşürerek büyüme plağını mineralize edemez ve çocukta raşitizme yol açar.

Azalan bağırsak kalsiyum ve fosfat emilimi sekonder hiperparatiroidizmi uyarır; renal fosfat kaybı mineralizasyon defektini ağırlaştırır. Kalsifiye kıkırdağın olgunlaşıp kemiğe dönüşememesi büyüme plağında düzensiz genişleme ve metafizer şekil bozukluğu oluşturur.

Neden diğerleri değil

• B₁₂ vitamini — DNA sentezi ve miyelin bütünlüğü için gereklidir; eksikliği megaloblastik anemi ve nörolojik bulgu yapar.
• C vitamini — Kollajen ve osteoid sentezini bozar; raşitizme özgü mineralize olamayan geniş büyüme plağını oluşturmaz.
• A vitamini — Epitel farklılaşması ile görme döngüsünde görev alır; eksikliğinin temel kemik lezyonu raşitizm değildir.
• E vitamini — Lipid fazda antioksidandır; eksikliği hemoliz ve nöromüsküler bozuklukla ilişkilidir.

Aklında kalsın

Aynı mineralizasyon defekti büyüme plağı kapanmış erişkinde metafiz genişlemesi değil, mineralize olmamış osteoid artışıyla osteomalazi yapar.

Kısaca — Kurşun, hem sentezini ve eritrosit RNA yıkımını bozarak mikrositer, bazofilik noktalanmalı anemiye yol açar.

Kurşun sülfhidril gruplarına bağlanarak ALA dehidrataz ve ferroşelatazı inhibe eder; hem üretimi azalırken ALA ve protoporfirin birikir. Pirimidin-5′-nükleotidaz inhibisyonu parçalanmamış ribozomal RNA kümelerini, yani bazofilik noktalanmayı oluşturur; gelişen sinir sistemi toksisiteye özellikle duyarlıdır.

Tanıya götüren bulgular

• Eski ev boyasına maruz kalma → çocuklarda kurşun alımı için klasik çevresel kaynağı gösterir.
• Karın ağrısı → metalin nöromüsküler etkisine bağlı kurşun koliğini destekler.
• Nörogelişim geriliği → gelişmekte olan santral sinir sisteminin kronik toksik etkilenmesini düşündürür.
• Mikrositer anemi ve bazofilik noktalanma → hem senteziyle eritrosit RNA yıkımının birlikte bozulduğunu gösterir.

Neden diğerleri değil

• Cıva — Başlıca nörolojik ve renal toksisite yapar; hem sentezi inhibisyonuna özgü bazofilik noktalanma beklenmez.
• Arsenik — Gastrointestinal yakınmalar, periferik nöropati ve kronik maruziyette deri değişiklikleri yapar; tipik anemi paterni bu değildir.
• Kadmiyum — Proksimal tübül hasarı, proteinüri ve kemik mineral kaybıyla ilişkilidir; eritrosit RNA birikimi yapmaz.
• Bakır — Birikimi karaciğer ve bazal gangliyonları etkiler, hemoliz yapabilir; boya kaynaklı mikrositer anemiyle uyumlu değildir.

Aklında kalsın

Kurşun maruziyeti kanda kurşun düzeyiyle doğrulanır; eritrosit çinko protoporfirininin yükselmesi ferroşelataz blokajını destekler.

Kısaca — Turner sendromu, bir X kromozomunun kaybı (45,X) sonucu gelişen, gonadal disgenez ve kısa boy ile karakterize tek canlı doğabilen tam monozomi tablosudur.

Gametogenez sırasında kromozom ayrılmaması (non-disjunction) ya da erken embriyonik mitozda kromozom kaybı nedeniyle 45,X karyotipi meydana gelir. SHOX geninin tek kopyada kalması boy kısalığına, oositlerin hızlanmış atrezisi ise çizgilenme (streak) gonadlara ve primer amenoreye yol açar.

Neden diğerleri değil

• Klinefelter sendromu — Genellikle 47,XXY karyotipi ile karakterize olup fazladan bir X kromozomu içeren erkek hipogonadizmi tablosudur.
• Edwards sendromu — 18. kromozomun trizomisi (47,XX,+18 veya 47,XY,+18) sonucu gelişen ağır konjenital anomalilerle seyreden tablodur.
• Patau sendromu — 13. kromozomun trizomisi (47,XX,+13 veya 47,XY,+13) ile giden, holoprozensefali ve mikzoftalmi görülen sendromdur.
• Down sendromu — 21. kromozomun trizomisi (47,XX,+21 veya 47,XY,+21) sonucu oluşan ve canlı doğanlarda en sık saptanan trizomidir.

Aklında kalsın

Turner sendromu (45,X) insanda yaşamla bağdaşan tek monozomi olup Barr cisimciği içermez; trizomi tabloları (13, 18, 21) ise fazladan bir otozomal kromozomla seyreder.