Folat ve kobalamin eksikliği aynı makrositer anemiyi yapar, fakat metilmalonik asit yalnızca kobalamin eksikliğinde yükselir; bu tek ayrıntı iki tabloyu birbirinden ayırır.
Vitaminler başlığı, suda ve yağda çözünen vitaminlerin koenzim biçimlerini, kandaki taşıyıcı proteinlerini ve eksiklik ya da fazlalık tablolarını kapsar. Tiamin eksikliği iyi bir örnektir: alkol kullanan kişilerde glukozlu sıvı tiaminden önce verilirse nörolojik tablo ağırlaşabilir.
Yaygın soru biçiminde bir eksiklik tablosu tanımlanır ve seçeneklerden o tabloya uymayan bulgu sorulur; bu yüzden soru kökündeki olumsuz ifadeyi gözden kaçırmamak gerekir. Bir vitamini taşıyan plazma proteinini soran kısa bilgi soruları da bulunur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Karaciğerden salınan retinolü periferik dokulara taşıyan ve transtiretinle kompleks oluşturan plazma proteini aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Retinol bağlayıcı protein
Kısaca — Retinol bağlayıcı protein, transtiretinle kompleks oluşturarak retinolün böbrekten kaybını sınırlar ve dokulara taşınmasını sağlar.
Karaciğerde retinol, retinol bağlayıcı proteine yüklenerek dolaşıma salınır. Kompleksin transtiretinle birleşmesi molekül büyüklüğünü artırıp glomerüler filtrasyonu azaltırken retinolün hedef dokulara ulaştırılmasına olanak verir.
Neden diğerleri değil
Transkobalamin II — Kobalamini enterositten çıktıktan sonra hücrelere taşır; retinol taşınmasında görev almaz.
Seruloplazmin — Plazmada bakır taşır ve ferroksidaz aktivitesi gösterir; transtiretinle retinol kompleksi kurmaz.
Haptoglobin — İntravasküler hemolizde serbest hemoglobini bağlayarak böbrekten demir kaybını önler.
Albumin — Yağ asitleri ve birçok ilacı taşır; retinolün özgül karaciğer-doku taşıyıcısı değildir.
Aklında kalsın
Çinko eksikliği retinol bağlayıcı protein sentezini ve A vitamininin karaciğerden mobilizasyonunu azaltabilir.
2. soruOrta
Beslenme yetersizliği olan bir hastada folat eksikliğine bağlı makrositer anemi tespit ediliyor. Bu hastada aşağıdaki hematolojik ve biyokimyasal bulgulardan hangisi görülmez?
Cevabı göster
Cevap: D — Serum metilmalonik asit düzeyinin artması
Kısaca — Folat eksikliği homosisteini yükseltir; metilmalonil-KoA yolunu bozmadığı için serum metilmalonik asit düzeyini artırmaz.
Metilmalonil-KoA’nın süksinil-KoA’ya dönüşümü adenozilkobalamin gerektirir. Bu yol folata bağımlı olmadığından saf folat eksikliğinde metilmalonik asit normal kalır; artışı kobalamin eksikliğini düşündürür.
Neden diğerleri doğru
Kemik iliğinde megaloblastik değişiklik — Tetrahidrofolat azalması timidilat sentezini aksatır ve çekirdek olgunlaşmasını geciktirir.
Periferik yaymada hipersegmente nötrofil — Bozulan DNA sentezi granülosit öncüllerinde anormal çekirdek segmentasyonuna yol açar.
Ortalama eritrosit hacminin artması — Etkisiz DNA sentezi, hücre bölünmesini azaltarak büyük eritrositlerin oluşmasına neden olur.
Aklında kalsın
Nörolojik bulgular kobalamin eksikliğini destekler; folat verilmesi anemiyi düzeltebilse de kobalamin eksikliğine bağlı nörolojik hasarı önlemez.
3. soruKolay
Uzun süredir yetersiz beslenen ve alkol kullanan bir hastada ileri derecede tiamin eksikliği tespit ediliyor.
Bu hastada aşağıdaki bulgulardan hangisi tiamin eksikliği tablosunda beklenmez?
Cevabı göster
Cevap: A — Megaloblastik anemi
Kısaca — Megaloblastik anemi, tiamin eksikliğinin beklenen bulgusu değildir; başlıca folat veya B12 eksikliğine bağlı DNA sentezi bozukluğunu düşündürür. Cevap A’dır.
Tiaminin aktif biçimi olan tiamin pirofosfat, pirüvat dehidrogenaz ve alfa-ketoglutarat dehidrogenaz gibi enerji metabolizması enzimlerinde görev alır. Eksikliğinde özellikle sinir sistemi ve kalp etkilenir.
Neden diğerleri doğru
Yüksek debili kalp yetmezliği — Yaş beriberide periferik vazodilatasyon ve miyokardın enerji yetersizliğiyle gelişebilir.
Simetrik periferik nöropati — Kuru beriberinin tipik bulgusudur.
Kanda laktat ve pirüvat düzeylerinde artma — Pirüvat dehidrogenaz aktivitesi azalınca pirüvat birikir ve laktata dönüşümü artar.
Oftalmopleji, ataksi ve konfüzyon — Wernicke ensefalopatisinin klasik üçlüsüdür.
Aklında kalsın
Yetersiz beslenme ve kronik alkol kullanımı, tiamin eksikliği için önemli risk faktörleridir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.