Pürin halkası riboz fosfat iskeleti üzerinde adım adım kurulurken pirimidin halkası önce serbest olarak tamamlanır, şeker sonradan eklenir.
Nükleotid Metabolizması bu iki sentez yolunu, kurtarma yollarını ve yıkım ürünlerini kapsar; pürinlerin son ürünü ürik asit olduğundan gut ve Lesch-Nyhan sendromu da bu başlıkta yer alır. İlaç bağlantısı güçlüdür: metotreksat dihidrofolat redüktazı, hidroksiüre ise ribonükleotid redüktazı baskılayarak hızlı bölünen hücrelerde nükleotit yapımını keser.
Sorular bir enzimin hücre içindeki yerini, bir basamakta kullanılan enerji kaynağını ya da kalıtsal bir sentez bozukluğunun tedavisini sordurur; seçenekler genellikle enzim adları ve nükleozid trifosfatlardan oluşur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
IMP’den AMP sentezlenirken enerji kaynağı olarak aşağıdaki nükleozid trifosfatlardan hangisi kullanılır?
Cevabı göster
Cevap: B — GTP
Kısaca — Pürin dallanmasında enerji çapraz kullanılır: AMP sentezi GTP’ye, GMP sentezi ATP’ye bağımlıdır.
Adenilosüksinat sentetaz, IMP ile aspartatı birleştirirken GTP hidrolizinden yararlanır; oluşan adenilosüksinattan fumarat ayrılmasıyla AMP elde edilir. Karşı dalın enerji kaynağını kullanmak, AMP ve GMP havuzlarının birbirini dengelemesini sağlar.
Neden diğerleri değil
ATP — IMP’den GMP sentezindeki XMP aminasyonu için kullanılır; adenilosüksinat oluşumunu yürütmez.
CTP — Başlıca fosfolipit ve pirimidin metabolizmasında enerji ya da sitidil grubu sağlar; AMP dalının enerji kaynağı değildir.
UTP — Şekerlerin aktive edilmesi ve glikojen sentezinde kullanılır; pürin dallanmasını enerjilendirmez.
TTP — DNA sentezine katılan bir deoksiribonükleotiddir; IMP’nin AMP’ye dönüşümünde tüketilmez.
Aklında kalsın
AMP adenilosüksinat sentetazı, GMP ise IMP dehidrogenazı geri bildirimle baskılar; her son ürün kendi sentez kolunu frenler.
2. soruOrta
Orotik asidüri, megaloblastik anemi ve normal amonyak düzeyi bulunan çocukta tercih edilen tedavi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Oral üridin
Kısaca — Üridin kurtarma yoluyla UMP havuzunu yenileyerek sentez blokajını atlar ve pirimidin yetersizliğine bağlı anemiyi düzeltir.
UMP sentaz eksikliğinde orotatın UMP’ye çevrildiği iki ardışık basamak çalışmaz. Oral verilen üridin hücre içinde fosforillenerek UMP oluşturur; böylece nükleotid gereksinimi karşılanır ve de novo yol geri bildirimle baskılanarak orotat birikimi azalır.
Neden diğerleri değil
Allopurinol — Ksantin oksidazı inhibe ederek ürik asit üretimini azaltır; UMP havuzunu yenilemez.
Aşağıdaki pirimidin de novo sentez enzimlerinden hangisi mitokondri iç zarında yer alır ve elektronlarını koenzim Q’ya (ubikinon) aktarır?
Cevabı göster
Cevap: D — Dihidroorotat dehidrogenaz
Kısaca — Dihidroorotat dehidrogenaz, pirimidin sentezinde sitozolde değil mitokondri iç zarında bulunan ve elektronlarını ubikinona vererek orotat üreten tek enzimdir.
Pirimidin halkasının de novo biyosentezinde ilk üç basamak sitozolde trifonksiyonel CAD kompleksi (Karbamoil fosfat sentetaz II, Aspartat transkarbamoilaz, Dihidroorotaz) tarafından yürütülür. Dördüncü basamakta dihidroorotat, mitokondri iç zarına yerleşik dihidroorotat dehidrogenaz (DHODH) tarafından orotata oksitlenir; bu sırada ayrılan elektronlar elektron transport zincirindeki ubikinona (koenzim Q) aktarılır.
Neden diğerleri değil
Karbamoil fosfat sentetaz II — Sitozolde CAD enzim kompleksi içinde yer alır ve glutaminden karbamoil fosfat sentezler.
Aspartat transkarbamoilaz — Sitozoldeki CAD kompleksinin bir parçasıdır ve karbamoil aspartat oluşumunu katalizler.
Dihidroorotaz — Sitozolde CAD kompleksi bünyesinde yer alır ve karbamoil aspartattan dihidroorotat halkasını kapatır.
Orotat fosforiboziltransferaz — Sitozolik bifonksiyonel UMP sentetaz enziminin bir alanı olup orotata PRPP ekler.
Aklında kalsın
Pirimidin sentezinde CAD kompleksi ve UMP sentetaz sitozoliktir; mitokondri iç zarında yer alan ve solunum zincirine bağlı tek enzim dihidroorotat dehidrogenazdır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.