Ekstrasellüler Matriks Biyokimyası — TUS — Temel Tıp Bilimleri konu anlatımı ve örnek sorular

Ekstrasellüler Matriks Biyokimyası, hücreler arasındaki destek yapının moleküler bileşenlerini, özellikle kollajenin yapısını ve sentezini, proteinlerin işlenmesini ve matriks yıkımının düzenlenmesini kapsar.

Öğrencinin kollajen sentez basamaklarını ayırt edebilmesi, O-bağlı glikozilasyonu gerçekleştiği hücresel yapıyla ilişkilendirebilmesi ve matriks metalloproteinazları ile doku metalloproteinaz inhibitörleri (TIMP) arasındaki dengeyi yorumlayabilmesi beklenir. TUS — Temel Tıp Bilimleri kapsamında sorular, klinik bir durumda matriks yıkımını etkileyen değişikliği seçme, ilgili organeli belirleme veya kollajen hakkında yanlış ifadeyi bulma biçiminde gelebilir.

Seçenekler organel adları, sentezle ilgili ifadeler ya da enzim ve inhibitör düzeylerindeki değişikliklerden oluşabilir; sentez basamaklarını karıştırmak ve olumsuz soru kökünü gözden kaçırmak hataya yol açabilir.

Örnek sorular

Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.

1. soruKolay

Kollajenin yapısı ve sentezi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Üçlü sarmal yapıda her üçüncü kalıntı glisindir.✗ Bu değilHidroksilizin kalıntılarına galaktoz ve glukoz eklenerek glikozillenir.✗ Bu değilLizil oksidaz bakır bağımlı bir enzimdir ve çapraz bağların oluşumunu sağlar.✗ Bu değilProkollajenin uçlarındaki propeptitler hücre dışında prokollajen peptidazlarla uzaklaştırılır.✗ Bu değilTip IV kollajen fibril oluşturur ve tendonun başlıca kollajen tipidir.✓ Doğru

Cevabı göster

Cevap: E — Tip IV kollajen fibril oluşturur ve tendonun başlıca kollajen tipidir.

Kısaca — Tip IV kollajen fibril değil bazal membran ağı oluşturur; tendonun çekme dayanımını sağlayan başlıca kollajen tip I’dir.

Tip IV kollajenin uç bölgeleri kesilmeden kalır ve moleküller arası bağlantılarla iki boyutlu bir ağ kurar. Bu örgütlenme bazal membrana destek ve süzme iskelesi kazandırır; tendon ise paralel dizilmiş tip I kollajen fibrillerine dayanır.

Neden diğerleri doğru

Üçlü sarmal yapıda her üçüncü kalıntı glisindir. — Gly-X-Y tekrarındaki glisinin küçük yan zinciri, üç alfa zincirinin heliks merkezinde sıkıca paketlenmesini sağlar.
Hidroksilizin kalıntılarına galaktoz ve glukoz eklenerek glikozillenir. — Bu glikozillenme endoplazmik retikulumda, üçlü heliks tamamlanmadan önce gerçekleşir.
Lizil oksidaz bakır bağımlı bir enzimdir ve çapraz bağların oluşumunu sağlar. — Hücre dışında allizin oluşturarak kollajen molekülleri arasında kovalent bağlanmayı başlatır.
Prokollajenin uçlarındaki propeptitler hücre dışında prokollajen peptidazlarla uzaklaştırılır. — N- ve C-propeptitlerin kesilmesi tropokollajeni oluşturup fibril birleşmesini mümkün kılar.

Aklında kalsın

Kollajen tipleri supramoleküler örgütlenmeleriyle ayrılır; tip VII, bazal membranı alttaki bağ dokusuna bağlayan ankraj fibrillerini oluşturur.

2. soruKolay

Aşağıdaki hücresel yapılardan hangisi, proteinlerin O-bağlı glikozilasyonunun post-translasyonel olarak gerçekleştiği temel organeldir?

Cevabı göster

Cevap: A — Golgi aygıtı

Kısaca — O-bağlı glikozilasyon, protein sentezi tamamlandıktan sonra Golgi aygıtında monosakkaritlerin serin veya treonine aktarılmasıyla gerçekleşir.

O-bağlı glikozilasyonda dolikol fosfat gibi bir lipid taşıyıcı kullanılmaz; şekerler glikoziltransferazlar aracılığıyla Golgi lümeninde hedef proteinin -OH gruplarına basamak basamak doğrudan eklenir.

Neden diğerleri değil

Granüllü endoplazmik retikulum — N-bağlı glikozilasyonun başladığı ve dolikol üzerinden aktarımın yapıldığı yerdir.
Lizozom — Hücre içi sindirimden ve glikoproteinlerin asit hidrolazlarla katabolik yıkımından sorumludur.
Peroksizom — Çok uzun zincirli yağ asitlerinin oksidasyonu ve hidrojen peroksit metabolizmasında görev alır.
Mitokondri — Oksidatif fosforilasyon ile ATP üretiminin yapıldığı organeldir, glikozilasyon yürütmez.

Aklında kalsın

N-glikozilasyon ER’de başlayıp Golgi’de modifiye edilirken, O-bağlı glikozilasyon tamamen Golgi aygıtında yürütülür.

3. soruKolay

Romatoid artritli bir hastanın sinovyal sıvısında matriks metalloproteinaz düzeyleri yüksek, doku metalloproteinaz inhibitörleri (TIMP) ise düşüktür.

Bu hastada ekstrasellüler matriks yıkımını yavaşlatması beklenen değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

Lizil oksidazın inhibe edilmesi✗ Bu değilAktif MMP’lerin TIMP’lerle inhibisyonunun artması✓ Doğruα1-antitripsin düzeyinin düşmesi✗ Bu değilNötrofil elastaz salınımının artması✗ Bu değilMMP-9 sentezinin artması✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: B — Aktif MMP’lerin TIMP’lerle inhibisyonunun artması

Kısaca — Aktif MMP’lerin TIMP’lerle inhibisyonunun artması, matriks proteinlerinin parçalanmasını azaltır. Doğru cevap B’dir.

MMP’ler, ekstrasellüler matriks bileşenlerini parçalayan çinkoya bağımlı proteazlardır. Hastada MMP düzeylerinin yüksek, TIMP düzeylerinin düşük olması yıkımı destekler. TIMP’lerin aktif MMP’lere bağlanarak etkinliklerini baskılamasının artması bu yıkımı yavaşlatır.

Neden diğerleri değil

Lizil oksidazın inhibisyonu kollajen ve elastinin çapraz bağlanmasını azaltarak matriksi zayıflatır.
α1-antitripsin düzeyinin düşmesi serin proteazlara karşı korumayı azaltır.
Nötrofil elastaz salınımının artması matriksi parçalayan proteaz yükünü artırır.
MMP-9 sentezinin artması matriks yıkımında görev alan enzim üretimini artırır; yıkımı sınırlayan değişiklik değildir.

Aklında kalsın

Soruda belirleyici olan, aktif MMP’lerin inhibisyonunun artmasıdır; böylece matrikse yönelik proteolitik etkinlik azalır.

Ekstrasellüler Matriks Biyokimyası — TUS — Temel Tıp Bilimleri soruları

Konu özeti

Örnek sorular

Diğer TUS — Temel Tıp Bilimleri konuları

Tıbbi Biyokimya