Hormonlar ve Sinyal İletimi — TUS

Steroid hormonlar hücre zarından geçip hücre içindeki reseptörlere bağlanırken peptid hormonlar zar yüzeyindeki reseptörler üzerinden ikinci haberci sistemlerini harekete geçirir.

Hormonlar ve Sinyal İletimi bu ayrımın üzerine kuruludur: G proteinine bağlı reseptörler cAMP ya da inozitol trifosfat ve diaçilgliserol yolunu, insülin reseptörü ise tirozin kinaz aktivitesini kullanır. Aynı hormonun farklı reseptör alt tiplerinde bambaşka etkiler doğurabilmesi de bu konunun ayırt edici yanıdır.

Sorular kimi zaman sentez öncülü, depolanma ve plazmada taşınma özelliklerini karşılaştırır, kimi zaman da özellikleri sıralanan bir hormonun adını ya da bir ikinci habercinin hücre içi etkisini sordurur.

Örnek sorular

Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.

1. soruOrta

Bir nonapeptid hipotalamusta preprohormon olarak sentezlenir ve bir nörofizinle birlikte nörohipofize taşınarak dolaşıma verilir. Hedef dokuda Gs kenetli reseptörü cAMP düzeyini artırırken Gq kenetli reseptörü damar düz kasında vazokonstriksiyon yapar. Bu hormon aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı göster

Cevap: A — Antidiüretik hormon

Kısaca — $V_{2}$ –Gs–cAMP ve $V_{1}$ –Gq eşleşmesini birlikte kullanan nörohipofiz hormonu antidiüretik hormondur.

Antidiüretik hormon, nörofizin II ile taşınır. Böbrekteki $V_{2}$ reseptörü cAMP üzerinden akuaporin-2'nin apikal membrana yerleşmesini sağlarken damardaki $V_{1}$ reseptörü fosfolipaz C– $I P_{3}$ – $C a^{2 +}$ yoluyla kasılma oluşturur.

Tanıya götüren bulgular

Nonapeptid yapı → glikoprotein ve büyük polipeptit hormonları dışlar.
Nörofizinle nörohipofize taşınma → hipotalamik magnoselüler nöron kökenini gösterir.
Gs ile cAMP artışı → böbrekteki $V_{2}$ reseptörünü düşündürür.
Gq ile damar düz kası kasılması → $V_{1}$ reseptörünün eşlik ettiğini gösterir.

Neden diğerleri değil

Oksitosin — Nörofizin I ile taşınır ancak reseptörü Gq’dur; $V_{2}$ tipi Gs eşleşmesi yoktur.
Büyüme hormonu — Somatotrof kaynaklı tek zincirli peptittir; sitokin reseptörü–JAK2/STAT yolunu kullanır.
Tirotropin — Tirotrof kaynaklı glikoproteindir; reseptörü Gs üzerinden tiroid bezini uyarır.
Prolaktin — Laktotrof kaynaklıdır; JAK2/STAT yolunu kullanır ve dopaminle tonik olarak baskılanır.

Aklında kalsın

Desmopressinin $V_{2}$ seçiciliği antidiüretik etkiyi korurken $V_{1}$ aracılı vazokonstriksiyonu sınırlar.

2. soruZor

Peptid, steroid ve amin hormonlar sentez öncülleri, depolanma biçimleri ve plazmada taşınma özellikleriyle birbirinden ayrılır.

Bu özellikler göz önüne alındığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Aldosteron plazmada transkortine en yüksek oranda bağlanır ve yarılanma ömrü en uzun steroiddir.✓ DoğruSteroid hormonlar kolesterolden ihtiyaç anında sentezlenir ve salgı granüllerinde depolanmaz.✗ Bu değilPeptid hormonlar preprohormon olarak sentezlenir ve salgı veziküllerinde depolanır.✗ Bu değilKatekolaminler tirozinden sentezlenir ve dolaşımda büyük ölçüde serbest bulunur.✗ Bu değilTiroit hormonları amin türevi olmalarına karşın taşıyıcı proteinlere bağlanarak taşınır.✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: A — Aldosteron plazmada transkortine en yüksek oranda bağlanır ve yarılanma ömrü en uzun steroiddir.

Kısaca — Aldosteron transkortine güçlü bağlanmadığı ve kısa yarı ömürlü olduğu için en yüksek bağlanma ve en uzun ömür iddiası yanlıştır.

Aldosteron transkortine düşük afinite gösterir; dolaşımda önemli bölümü serbest, kalanı albümine gevşek bağlıdır. Güçlü transkortin bağlanması başlıca kortizole aittir ve aldosteronun yarılanma ömrü diğer birçok steroide göre kısadır.

Neden diğerleri doğru

Steroid hormonlar kolesterolden ihtiyaç anında sentezlenir ve salgı granüllerinde depolanmaz. — Lipofilik steroidler sentezlenince hücre zarından difüzyonla çıkar.
Peptid hormonlar preprohormon olarak sentezlenir ve salgı veziküllerinde depolanır. — Proteolitik işlenmeden sonra veziküllerden uyarıya bağlı ekzositozla salınırlar.
Katekolaminler tirozinden sentezlenir ve dolaşımda büyük ölçüde serbest bulunur. — Suda çözündükleri için steroidler gibi özgül taşıyıcı proteine gereksinim duymazlar.
Tiroit hormonları amin türevi olmalarına karşın taşıyıcı proteinlere bağlanarak taşınır. — İyotlanma onları lipofilik kılar; başlıca tiroksin bağlayıcı globüline bağlanırlar.

Aklında kalsın

Taşıyıcı protein düzeyindeki değişiklikler toplam hormon konsantrasyonunu değiştirebilir; biyolojik etkiyi ve geri bildirimi serbest hormon fraksiyonu belirler.

3. soruKolay

IP3 sinyalinin hücre içindeki başlıca etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Endoplazmik retikulumdan Ca²⁺ salınmasını sağlamak✓ DoğruProtein kinaz A’yı aktive etmek✗ Bu değilProtein kinaz G’yi aktive etmek✗ Bu değilcAMP’yi parçalamak✗ Bu değilAdenilat siklazı aktive etmek✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: A — Endoplazmik retikulumdan Ca²⁺ salınmasını sağlamak

Kısaca — $I P_{3}$ ’ün hücre içindeki başlıca etkisi, endoplazmik retikulumdan $C a^{2 +}$ salınmasını sağlamaktır.

Fosfolipaz C, zar fosfolipidi $P I P_{2}$ ’yi $I P_{3}$ ve diaçilgliserole ayırır. Suda çözünen $I P_{3}$ sitozolde ilerleyip endoplazmik retikulum reseptörüne bağlanır; depolanmış $C a^{2 +}$ sitozole salınarak kasılma, salgılama veya enzim aktivitesi gibi yanıtları başlatır.

Neden diğerleri değil

Protein kinaz A’yı aktive etmek — Protein kinaz A, $c A M P$ tarafından aktive edilir; $I P_{3}$ fosfolipaz C yolunun sekonder habercisidir.
Protein kinaz G’yi aktive etmek — Protein kinaz G, $c G M P$ tarafından aktive edilir; $I P_{3}$ bu kinazı doğrudan aktive etmez.
cAMP’yi parçalamak — $c A M P$ ’yi fosfodiesterazlar parçalar; $I P_{3}$ fosfolipaz C yolunun ayrı bir sekonder habercisidir.
Adenilat siklazı aktive etmek — Adenilat siklaz $c A M P$ üretir; $I P_{3}$ ise $P I P_{2}$ hidrolizi ile oluşur ve hedefi endoplazmik retikulumdaki $C a^{2 +}$ kanalıdır.

Aklında kalsın

$I P_{3}$ sitozole yayılırken diaçilgliserol zarda kalır; diaçilgliserol ve artan $C a^{2 +}$ birlikte protein kinaz C’yi aktive edebilir.

Hormonlar ve Sinyal İletimi — TUS — Temel Tıp Bilimleri örnek sorular ve çözümleri

Konu özeti

Örnek sorular

Diğer TUS — Temel Tıp Bilimleri konuları

Tıbbi Biyokimya