Akçaağaç şurubu idrar hastalığında dallı zincirli amino asitlerin yıkımı durur ve idrar kendine özgü tatlı bir koku kazanır.
Kalıtsal Metabolik Hastalıklar; amino asit, karbonhidrat, glikojen, lizozomal depo ve yağ asidi oksidasyonu bozukluklarını tek tek bir enzim eksikliğine bağlayarak öğrenmeyi gerektirir. Bu alanda belirleyici olan, biriken maddeyi eksik enzimle eşleştirmektir; glikojen depo hastalıklarında hangi enzimin eksik olduğu, biriken glikojenin yapısını ve tutulan organı değiştirir.
Sorular genellikle bir bebek ya da çocukta beslenmeyle ortaya çıkan belirtileri sıralayan klinik vakalardır ve seçeneklerde eksik enzimin adı ya da plazmada düzeyi artan madde yer alır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Sütle beslenmeye başladıktan sonra kusma, sarılık, hepatomegali ve katarakt gelişen bir bebekte idrarda indirgen şeker tespit ediliyor.
Bu hastada eksik olan en olası enzim aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Galaktoz-1-fosfat uridiltransferaz
Kısaca — Galaktoz-1-fosfat uridiltransferaz eksikliği toksik galaktoz-1-fosfat birikimiyle karaciğer hasarı ve sistemik klasik galaktozemi oluşturur.
Enzim, galaktoz-1-fosfatın UDP-glukozla reaksiyonundan UDP-galaktoz oluşmasını sağlar. Eksikliğinde galaktoz-1-fosfat dokularda birikir; galaktozun galaktitole indirgenmesi de ozmotik lens hasarı ve katarakta katkıda bulunur.
Neden diğerleri değil
Galaktokinaz — Eksikliği galaktitol birikimine bağlı başlıca katarakt yapar; ağır hepatik ve sistemik klasik tablo beklenmez.
UDP-glukoz pirofosforilaz — Glukoz-1-fosfattan UDP-glukoz üretir; klasik galaktozeminin temel enzim eksikliği değildir.
Aldolaz B — Eksikliği fruktoz-1-fosfat birikimiyle herediter fruktoz intoleransına yol açar.
Fruktokinaz — Eksikliği klinik olarak iyi huylu esansiyel fruktozüri yapar; galaktoz metabolizmasında görev almaz.
Aklında kalsın
Klasik galaktozemili bebeklerde Escherichia coli sepsisi riski artar; tedavide laktoz ve galaktoz beslenmeden çıkarılır.
2. soruOrta
Hepatosplenomegali ve ilerleyici siroz gelişen bir çocukta az dallanmış, uzun dış zincirli ve çözünürlüğü düşük glikojen birikiyor.
Bu yapısal bozukluğa yol açan enzim eksikliği aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Dallanma enzimi
Kısaca — Dallanma enzimi eksikliği, seyrek alfa-1,6 bağı içeren çözünmeyen glikojen oluşturarak hepatosit hasarı ve ilerleyici siroza yol açar.
Dallanma enzimi, uzayan alfa-1,4 bağlı zincirlerin bir bölümünü aktararak yeni alfa-1,6 dalları oluşturur. Enzim eksikliğinde amilopektine benzeyen uzun dış zincirli poliglukozan çözünmez, hücrede çöker ve karaciğerde fibrozisi tetikler.
Tanıya götüren bulgular
Hepatosplenomegali → depolanan anormal glikojenin karaciğer ve retiküloendotelyal sistemi tuttuğunu gösterir.
İlerleyici siroz → yalnız yakıt kullanım bozukluğundan çok hücreyi zedeleyen yapısal glikojen birikimini düşündürür.
Az dallanmış ve uzun dış zincirli glikojen → alfa-1,6 dallarını oluşturan basamağı doğrudan işaret eder.
Düşük çözünürlük → sık dallanmanın sağladığı çözünür yapının kaybolduğunu gösterir.
Kas fosforilazı — Eksikliği kas glikojen kullanımını bozup egzersiz intoleransı yapar; ilerleyici hepatik siroz oluşturmaz.
Glukoz-6-fosfataz — Eksikliğinde normal yapılı glikojen ve glukoz-6-fosfat birikir; belirgin metabolik bozukluk vardır, yapı defekti yoktur.
Lizozomal alfa-glukozidaz — Eksikliğinde normal yapılı glikojen lizozomlarda birikir ve kardiyomiyopati gelişir; dallanma azalmaz.
Aklında kalsın
Debranching enzim eksikliği limit dekstrin biriktirir ve genellikle Andersen hastalığındaki kadar ağır, ilerleyici siroz yapmaz.
3. soruKolay
Sistationin β-sentaz eksikliğine bağlı klasik homosistinüride aşağıdaki amino asitlerden hangisinin plazma düzeyi artar?
Cevabı göster
Cevap: C — Metiyonin
Kısaca — Sistationin β-sentaz blokajı homosisteini yeniden metilasyona yönelttiği için plazma metiyonini yükselir.
Enzim normalde homosistein ile serini sistationine çevirerek metiyonin kükürdünü serin karbon iskeleti üzerinden sistein sentezine taşır. Bu çıkış yolu kapanınca homosistein birikir; metiyonin sentaz üzerinden geri dönüşün sürmesi metiyonini artırırken sistein üretimini azaltır.
Neden diğerleri değil
Sistein — Blokajın aşağısında sentezlendiği için azalır ve klasik homosistinüride koşullu esansiyel hâle gelir.
Tirozin — Fenilalaninden üretilir; belirgin artışı tirozin yıkım bozukluklarını veya ağır karaciğer fonksiyon bozukluğunu düşündürür.
Glutamin — Amonyağın dokularda taşınma biçimidir; artışı hiperamonyemiyle ilişkili olabilir, transsülfürasyon ürünü değildir.
Arjinin — Üre siklusu ara ürünüdür; birçok üre siklusu bozukluğunda sentezi azalır, homosistein yolunda yer almaz.
Aklında kalsın
Sistationin β-sentaz piridoksal fosfat kullanır; bazı hastalar yüksek doz piridoksine yanıt verir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.