Asit-Baz Dengesi ve Tamponlar — TUS

Bikarbonat tamponunu diğerlerinden ayıran özellik açık bir sistem olmasıdır: karbondioksit akciğerle, bikarbonat ise böbrekle ayrı ayrı ayarlanabilir.

Asit-Baz Dengesi ve Tamponlar konusunda anyon açığı hesabı, metabolik ve solunumsal bozuklukların kompanzasyonu ve böbreğin asit atılımı öne çıkar. İshalle bikarbonat kaybı anyon açığını değiştirmezken laktik asidoz ve ketoasidoz anyon açığını artırır. Renal tübüler asidoz tipleri ise idrar pH'ı ve amonyum atılımı üzerinden ayırt edilir.

Sorular çoğunlukla kısa bir laboratuvar tablosu ya da bir mekanizma üzerinden tek doğru cevabı ister; seçeneklerde enzimler, amino asitler veya olası tanılar sıralanır.

Örnek sorular

Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.

1. soruOrta

Kronik asidozda böbreğin net asit atılımını artırmak için proksimal tübül hücrelerinde metabolizması artan amino asit aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı göster

Cevap: B — Glutamin

Kısaca — Glutaminin renal yıkımı hem idrarda tamponlanmış $N H_{4}^{+}$ oluşturur hem de kana yeni $H C O_{3}^{-}$ kazandırarak kronik asidoza uyum sağlar.

Proksimal tübülde glutaminaz ve glutamat dehidrogenaz aktivitesi artınca glutaminden amonyak ve alfa-ketoglutarat oluşur. Amonyak lümende $H^{+}$ bağlayıp $N H_{4}^{+}$ olarak atılırken alfa-ketoglutarat metabolizması dolaşıma yeni bikarbonat ekler.

Neden diğerleri değil

Alanin — Kas azotunu glukoz-alanin döngüsüyle karaciğere taşır; renal amonyum üretiminin başlıca substratı değildir.
Lösin — Yalnız ketojenik dallı zincirli bir amino asittir; asidoza uyumlu renal amonyagenezin temel kaynağı değildir.
Fenilalanin — Tirozine dönüştürülerek yıkılır; proksimal tübülün asit atılımını artıran özgül substrat değildir.
Serin — Tek karbon metabolizmasına katılır; kronik asidozda renal amonyum üretimini başlıca sağlayan amino asit değildir.

Aklında kalsın

$N H_{3}$ hücre zarını geçebilir, $N H_{4}^{+}$ ise tübül lümeninde tutulur; bu iyon tuzağı serbest $H^{+}$ konsantrasyonunu aşmadan yüksek miktarda asit atılmasını sağlar.

2. soruKolay

Eritrositte karbondioksitin hızla karbonik aside dönüşmesini katalizleyerek bikarbonat tampon sistemini hızlandıran enzim aşağıdakilerden hangisidir?

Karbonik anhidraz✓ DoğruKarbamoil fosfat sentetaz✗ Bu değilPirüvat karboksilaz✗ Bu değilFumaraz✗ Bu değilAdenilat siklaz✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: A — Karbonik anhidraz

Kısaca — Karbonik anhidraz, yavaş olan $C O_{2}$ hidrasyonunu hızlandırarak eritrositte bikarbonat oluşumunu dolaşımın gaz taşıma hızına ulaştırır.

Enzim, $C O_{2} + H_{2} O ⇌ H_{2} C O_{3} ⇌ H^{+} + H C O_{3}^{-}$ dönüşümünü geri dönüşümlü olarak katalizler. Dokularda bikarbonat üretimini, akciğerde ise bikarbonattan ekshale edilecek $C O_{2}$ oluşumunu hızlandırır.

Neden diğerleri değil

Karbamoil fosfat sentetaz — Üre döngüsü veya pirimidin sentezinde karbamoil fosfat üretir; eritrosit tampon reaksiyonunu katalizlemez.
Pirüvat karboksilaz — Mitokondride pirüvatı oksaloasetata çevirir; olgun eritrositte mitokondri bulunmaz.
Fumaraz — Sitrik asit döngüsünde fumaratı malata dönüştürür; olgun eritrositte bu döngü çalışmaz.
Adenilat siklaz — ATP’den ikinci haberci $c A M P$ oluşturur; $C O_{2}$ ile su arasındaki dengeyi hızlandırmaz.

Aklında kalsın

Karbonik anhidraz inhibisyonu proksimal bikarbonat geri emilimini azaltır; asetazolamid bu nedenle bikarbonatüri ve normal anyon açıklıklı metabolik asidoz yapabilir.

3. soruOrta

Normal anyon açıklı metabolik asidozu olan hastada idrar pH’ının sürekli 5,5'in üzerinde kalmasının aşağıdakilerden hangisini düşündürmesi en olasıdır?

Distal renal tübüler asidoz✓ DoğruProksimal renal tübüler asidoz✗ Bu değilİshal✗ Bu değilLaktik asidoz✗ Bu değilKetoasidoz✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: A — Distal renal tübüler asidoz

Kısaca — Sistemik asidoza rağmen idrarın sürekli alkali kalması, distal nefronun $H^{+}$ salgılayamadığını gösterir.

Distal renal tübüler asidozda alfa interkale hücrelerin apikal proton pompaları yeterli asit gradyanı oluşturamaz. Net asit ve $N H_{4}^{+}$ atılımının bozulması sonucu biriken günlük asit yükü plazma bikarbonatını tüketir; klorür konsantrasyonundaki kompansatuvar artışla hiperkloremik (normal anyon açıklı) metabolik asidoz gelişir.

Neden diğerleri değil

Proksimal renal tübüler asidoz — Bikarbonat geri emilim eşiği düşer; yeni denge sağlanınca sağlam distal nefron idrarı asitleştirebilir.
İshal — Ekstrarenal bikarbonat kaybıdır; böbrek yanıtı idrarı asitleştirmek ve $N H_{4}^{+}$ atılımını artırmaktır.
Laktik asidoz — Biriken laktat ölçülmeyen anyonları artırarak yüksek anyon açıklıklı asidoz oluşturur.
Ketoasidoz — Biriken ketoanyonlar nedeniyle yüksek anyon açıklıklı metabolik asidoz gelişir.

Aklında kalsın

Distal renal tübüler asidozda alkali idrar ve hipositratüri, kalsiyum fosfat taşı ile nefrokalsinoza yatkınlık oluşturur.

Asit-Baz Dengesi ve Tamponlar — TUS — Temel Tıp Bilimleri örnek sorular ve çözümleri

Konu özeti

Örnek sorular

Diğer TUS — Temel Tıp Bilimleri konuları

Tıbbi Biyokimya