Hemostaz, Transfüzyon ve Kan Ürünleri — TUS — Klinik Tıp Bilimleri örnek sorular ve çözümleri

Kısaca — Plazmada korunan çözünür pıhtılaşma proteinleri, taze donmuş plazmanın çoklu faktör replasmanı sağlamasını mümkün kılar.

Hücresel bileşenler ayrıldıktan sonra plazmanın hızla dondurulması, faktör V ve VIII dâhil koagülasyon faktörlerinin aktivitesini korur. Çözündürülen ürün böylece yaygın faktör eksikliğinde hemostatik kapasiteyi destekler.

Neden diğerleri değil

• Nötrofiller — Granülositler ayrı bir hücresel üründe sağlanır; plazmada tedavi edici miktarda canlı nötrofil bulunmaz.
• Trombositler — Primer hemostazı sağlayan hücresel bileşendir; trombosit konsantresiyle yerine konur.
• Hemoglobin — Eritrosit içinde oksijen taşır; plazma hücresiz olduğundan oksijen taşıma kapasitesini artırmaz.
• Demir — Başlıca eritrosit hemoglobininde bulunur; plazma demir replasmanı amacıyla kullanılmaz.

Aklında kalsın

Taze donmuş plazma yalnız hacim genişletmek için verilmez. Acil varfarin geri çevrilmesinde küçük hacimli protrombin kompleks konsantresi daha hızlıdır.

Kısaca — ABO uyumsuz eritrositler doğal izohemaglütininlerle karşılaşınca kompleman aracılı akut intravasküler hemolize uğrar.

Alıcı plazmasındaki çoğunlukla IgM yapısındaki anti-A veya anti-B, verilen eritrosit yüzeyindeki karşı antijene bağlanır. Güçlü kompleman aktivasyonu eritrositleri dolaşım içinde parçalar; bu tablo çoğu kez hasta, örnek veya ürün kimliğine ilişkin bir hata sonucunda gelişir.

Neden diğerleri değil

• Donör plazmasındaki anti-HLA — Alıcı lökositlerini akciğerde aktive ederek TRALI yapabilir; eritrositlerin intravasküler hemolizinin temel nedeni değildir.
• Hızlı sıvı yüklenmesi — TACO ile hidrostatik pulmoner ödem yapar; bel ağrısı ve hemoglobinüriyi açıklamaz.
• Alıcının IgA eksikliği — Donör IgA’sına karşı anafilaksiye yatkınlık oluşturur; eritrosit hemolizi yapmaz.
• Bakteriyel endotoksin — Ateş, titreme ve şokla septik reaksiyon yapabilir; hemoglobinüri eşliğindeki ABO paternini oluşturmaz.

Aklında kalsın

Akut hemolitik reaksiyonda doğrudan antiglobulin testi pozitifleşebilir; hemoglobineminin ardından haptoglobin belirgin azalır.

Kısaca — Pozitif yüklü protamin, negatif yüklü heparinle etkisiz bir kompleks oluşturarak antitrombin üzerinden süren antikoagülasyonu sonlandırır.

Fraksiyone olmayan heparin, antitrombinin trombin ve faktör Xa üzerindeki baskısını hızlandırır. Protamin sülfat elektrostatik olarak heparine bağlanıp onu dolaşımdan fonksiyonel olarak ayırır; böylece pıhtılaşma enzimleri üzerindeki dolaylı inhibisyon hızla kalkar.

Tanıya götüren bulgular

• Kardiyak cerrahi sırasında fraksiyone olmayan heparin uygulanması → geri döndürülecek antikoagülanı doğrudan belirler.
• Operasyon sonunda ACT’nin yüksek kalması → yeterince nötralize edilmemiş heparin etkisini destekler.
• Cerrahi alanda yaygın sızıntı tarzı kanama → tek damar yaralanmasından çok sistemik hemostaz bozukluğunu düşündürür.

Neden diğerleri değil

• K vitamini — Varfarinin azalttığı K vitaminine bağımlı faktörlerin yeniden sentezini sağlar; heparini doğrudan nötralize etmez.
• İdarusizumab — Dabigatrana yüksek afiniteli bağlanan özgül antikor fragmanıdır; heparine etkisizdir.
• Traneksamik asit — Plazminojen aktivasyonunu baskılayarak fibrinolizi azaltır; dolaşımdaki heparini etkisizleştirmez.
• Andeksanet alfa — Apiksaban ve rivaroksaban gibi faktör Xa inhibitörlerini bağlayan tuzak proteindir; heparinin antidotu değildir.

Aklında kalsın

Protamin fraksiyone olmayan heparini tam, düşük molekül ağırlıklı heparini ise yalnız kısmen geri döndürür; hızlı verilmesi hipotansiyon yapabilir.