Travma ve Yanık, yaralanma mekanizmasının değerlendirilmesini, organ hasarının tanınmasını ve uygun tanı, takip ve tedavi yaklaşımının seçilmesini kapsar.
Öğrencinin künt karın travmasında muayene, laboratuvar ve görüntüleme bulgularını hemodinamik durumla birlikte yorumlaması; elektrik yanığında derin doku hasarı ve miyoglobinürinin sıvı tedavisine etkisini değerlendirmesi beklenir. TUS — Klinik Tıp Bilimleri sorularında bu konu, hasta öyküsü ve klinik bulgular üzerinden olası yaralanmayı veya sonraki uygun adımı sorgulayan olgularla ele alınır.
Seçeneklerde farklı görüntüleme, izlem ve müdahale yaklaşımları bulunabilir. Tek bir bulguya dayanmak, hastanın stabilitesini göz ardı etmek ve elektrik yanığını yalnızca görünür deri lezyonlarıyla değerlendirmek sık hata kaynaklarıdır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Künt karın travması sonrasında hemodinamik olarak stabil olan hastanın eFAST incelemesinde Morrison poşunda ince bir serbest sıvı şeridi izleniyor. Karın muayenesi güvenilir olarak değerlendiriliyor; periton irritasyon bulgusu saptanmıyor. Merkezde bilgisayarlı tomografi ve sürekli takip olanağı bulunuyor.
Bu hastanın değerlendirilmesinde en uygun sonraki adım aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — İntravenöz kontrastlı karın bilgisayarlı tomografisi
Kısaca — Stabil ve peritonitsiz künt karın travmasında eFAST ile bulunan serbest sıvının kaynağı ve yaralanma derecesi kontrastlı BT ile belirlenir.
İntravenöz kontrastlı bilgisayarlı tomografi solid organ yaralanmasını yerelleştirir, derecelendirir ve aktif kontrast ekstravazasyonunu gösterebilir. Bu bilgiler yakın izlem, anjiyoembolizasyon veya operasyon arasındaki seçimi yönlendirir.
Tanıya götüren bulgular
Hemodinamik stabilite → ayrıntılı kesitsel görüntüleme için yeterli zaman ve dolaşım güvenliği sağlar.
Morrison poşundaki serbest sıvı → karın içi yaralanma olasılığını artırır ancak kaynağı tek başına göstermez.
Güvenilir muayenede periton irritasyonunun olmaması → doğrudan laparotomi gerektiren klinik bulgunun bulunmadığını gösterir.
BT ve sürekli izlem olanağı → seçilmiş hastada ameliyatsız değerlendirme ve takibi güvenli kılar.
Neden diğerleri değil
Acil tanısal laparotomi — Hemodinamik instabilite veya peritonitte önceliklidir; tek başına az miktarda sıvı stabil hastada zorunluluk oluşturmaz.
Tanısal periton lavajı — Hemoperitoneuma duyarlıdır fakat organı ve yaralanma derecesini göstermez; BT erişimi olan stabil hastada ek bilgi sağlamaz.
Direkt karın grafisi — Serbest hava gibi sınırlı bulguları gösterebilir; solid organ hasarını veya aktif kanamayı değerlendiremez.
Herhangi bir ek inceleme yapmadan taburculuk — Pozitif eFAST gözden kaçmış organ yaralanmasını düşündürür; görüntüleme ve gözlem yapılmadan taburculuk güvenli değildir.
Aklında kalsın
eFAST serbest sıvıyı arar; retroperitoneal ve içi boş organ yaralanmalarını dışlamak için negatif sonuç yeterli değildir.
2. soruOrta
Yüksek voltajlı elektrik yanığı nedeniyle acil servise getirilen 80 kg ağırlığındaki hastanın her iki üst ekstremitesinde giriş ve çıkış lezyonları saptanıyor. İdrarı koyu renkli, kreatin kinaz ölçümünde belirgin yükseklik saptanıyor. Sıvı resüsitasyonu başlanan hastada miyoglobinüri nedeniyle standart erişkin yanık hedefinden daha yüksek diürez amaçlanıyor.
Bu hastada saatlik idrar çıkışı hedefi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — 80–120 mL/saat
Kısaca — Miyoglobinürili elektrik yanığında 1–1,5 mL/kg/saat diürez hedefi, 80 kg hastada 80–120 mL/saat idrar çıkışına karşılık gelir.
Elektrik akımının oluşturduğu derin kas nekrozu miyoglobini dolaşıma salar; miyoglobin yoğunlaştığında tübüler tıkanma ve oksidatif hasarla akut böbrek hasarı gelişebilir. Daha yüksek idrar akımı pigmenti seyreltip tübüllerden uzaklaştırmayı amaçlar.
Tanıya götüren bulgular
Yüksek voltajlı elektrik teması → görünenden geniş derin kas hasarı ve rabdomiyoliz riski taşır.
Giriş ve çıkış lezyonlarının bulunması → akımın dokular boyunca geçtiğini destekler.
Koyu renkli idrar → idrarda miyoglobin bulunabileceğini düşündürür.
Kreatin kinazın belirgin yükselmesi → kas yıkımını doğrulayarak standart erişkin yanık diürez hedefinin yetersiz kalacağını gösterir.
Neden diğerleri değil
10–20 mL/saat — 0,125–0,25 mL/kg/saat eder; oligüri düzeyindedir ve pigment yükünü uzaklaştırmak için yetersizdir.
25–40 mL/saat — En fazla 0,5 mL/kg/saat eder; standart alt erişkin hedefe yaklaşsa da miyoglobinüride yetersizdir.
160–200 mL/saat — 2–2,5 mL/kg/saat eder; rutin miyoglobinüri hedefinin üzerindedir ve aşırı resüsitasyon riski taşır.
240–320 mL/saat — 3–4 mL/kg/saat eder; gereksiz yüksek sıvı yükü ve kompartman komplikasyonları doğurabilir.
Aklında kalsın
Elektrik yanığında küçük cilt lezyonları derin doku hasarını olduğundan az gösterebilir; rabdomiyolize hiperkalemi ve ritim bozukluğu eşlik edebilir.
3. soruKolay
Bisiklet gidonunun epigastriumuna çarpmasından sonra başvuran 19 yaşındaki erkek hastada sırta yayılan üst karın ağrısı gelişiyor. Epigastrik hassasiyet saptanıyor; hemodinamik durumu stabildir. Serum lipaz düzeyi yüksek bulunuyor, ayakta direkt karın grafisinde serbest hava izlenmiyor.
Bu hastada yaralanmış olması en olası organ aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Pankreas
Kısaca — Epigastrik gidon çarpması sonrası sırta yayılan üst karın ağrısı ve lipaz yüksekliği, en çok pankreas yaralanmasını düşündürür.
Pankreas omurganın önünde yer alır. Epigastriuma gelen doğrudan darbe, pankreası omurgaya sıkıştırarak yaralayabilir. Ağrının sırta yayılması ve lipaz yüksekliği bu mekanizmayla birlikte değerlendirildiğinde pankreası öne çıkarır.
Neden diğerleri değil
Dalak — Daha çok sol üst kadran bulguları ve kanamayla ilişkilidir; mevcut bulgu birlikteliği pankreası destekler.
Karaciğer — Sağ üst kadran bulguları ve kanama daha ön plandadır.
Safra kesesi — Sağ üst kadranda yer alır; tarif edilen darbe mekanizması ve lipaz yüksekliği pankreas için daha tipiktir.
İnce bağırsak — Künt travmada yaralanabilir; ancak sırta yayılan epigastrik ağrı ve lipaz yüksekliği pankreası daha olası kılar. Serbest hava görülmemesi bağırsak yaralanmasını tek başına dışlamaz.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.