Temel Mikrobiyoloji ve Bakteri Genetiği, bakterilerin temel özelliklerini, konakla etkileşimlerini ve genetik bilginin bakteriler arasında aktarılmasını kapsar.
Öğrencinin genetik aktarım mekanizmalarını birbirinden ayırabilmesi, bakteriyel yapı ve molekülleri işlevleriyle eşleştirebilmesi ve temel bilgileri klinik bağlamda değerlendirebilmesi beklenir. TUS — Temel Tıp Bilimleri kapsamında bu konu, önermelerin doğruluğunu değerlendiren sorularla, belirli bir işlevi yerine getiren molekülü sorgulayan köklerle veya klinik olgular üzerinden sorulabilir.
Seçeneklerde benzer mekanizmalar, molekül adları ya da farklı önerme birleşimleri bulunabilir. Aktarımda aracılık eden unsurları karıştırmak ve molekülün adıyla işlevi arasındaki ilişkiyi yanlış kurmak, dikkat edilmesi gereken hata kaynaklarıdır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
I. Transformasyon serbest DNA alımıdır
II. Transdüksiyon bakteriyofaj aracılıdır
III. Konjugasyon pilus aracılığıyla olur
IV. Transdüksiyon doğrudan hücre teması gerektirir
Bakterilerde genetik aktarım yolları ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: D — I, II ve III
Kısaca — I, II ve III doğrudur; doğrudan hücre teması transdüksiyonun değil, konjugasyonun koşuludur.
Yatay gen aktarım yolları, genetik materyalin kaynağı ve hücreye giriş aracıyla ayrılır. Serbest DNA transformasyonu, faj transdüksiyonu, donör-alıcı eşleşmesi ise konjugasyonu tanımlar.
İfadeler
I — Transformasyon serbest DNA alımıdır — doğru, kompetan bakteri çevredeki çıplak DNA’yı bağlayarak hücre içine alır.
II — Transdüksiyon bakteriyofaj aracılıdır — doğru, bakteri DNA’sı faj partikülü içinde yeni bir alıcı hücreye taşınır.
III — Konjugasyon pilus aracılığıyla olur — doğru, konjugatif elemanlar donör ile alıcı arasında temas ve aktarım düzeneği kurar.
IV — Transdüksiyon doğrudan hücre teması gerektirir — yanlış, faj önce donörden bağımsızlaşır ve ardından alıcıya adsorbe olur.
Aklında kalsın
DNaz serbest DNA’yı parçaladığı için transformasyonu baskılar; kapsid içindeki transdüksiyon DNA’sı ve eşleşme köprüsündeki konjugasyon DNA’sı korunur. IV yanlış olduğundan cevap I, II ve III’tür.
2. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisi bakterilerin konak dokusundaki demiri bağlayarak hücre içine taşımak amacıyla sentezleyip çevreye salgıladığı yüksek afiniteli moleküldür?
Cevabı göster
Cevap: C — Siderofor
Kısaca — Sideroforlar, bakterilerin konak proteinlerine bağlı demiri yüksek afiniteyle bağlayıp hücre içine almak için salgıladığı şelatörlerdir.
Bakteriyel çoğalma için demir esansiyel bir kofaktördür; ancak konak organizmada serbest demir miktarı transferrin ve laktoferrin gibi proteinler nedeniyle son derece düşüktür. Bakteriler bu kısıtlamayı aşmak için demire afinitesi konak bağlayıcı proteinlerinden çok daha yüksek olan siderofor adlı organik molekülleri sentezleyip çevreye salgılar.
Neden diğerleri değil
Bakteriyosin — Bakterilerin yakın ilişkili diğer bakteri suşlarının üremesini engellemek için salgıladığı antimikrobiyal peptitlerdir.
Porin — Gram-negatif bakterilerin dış zarında yer alan ve hidrofilik moleküllerin pasif geçişini sağlayan transmembran protein kanallarıdır.
İnvazin — Bakterilerin konak epitel hücrelerine tutunmasını ve hücre içine girişini kolaylaştıran yüzeyel virülans faktörleridir.
Opsonin — Mikroorganizmaları fagositoz için işaretleyen konak kaynaklı antikor (IgG) veya kompleman (C3b) molekülleridir.
Aklında kalsın
Enterobaktin (Escherichia coli) ve piyoverdin (Pseudomonas aeruginosa) klinik mikrobiyolojide en bilinen bakteriyel siderofor örnekleridir.
3. soruOrta
Kırk beş yaşındaki kadın hasta, yaygın karın ağrısı ve yüksek ateş şikâyetiyle acil servise başvuruyor. Fizik muayenesinde karında yaygın defans ve rebound saptanıyor. Vücut sıcaklığı 38,8 °C, arteriyel tansiyonu 100/60 mmHg ölçülüyor. Laparotomide perfore apandisite bağlı intraabdominal apse tespit ediliyor; apse drenaj sıvısının kültüründe safraya dirençli, kapsüllü ve pleomorfik gram-negatif basiller ürüyor.
Bu hastada apse oluşumuna yol açan en olası mikroorganizma aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Bacteroides fragilis
Kısaca — Bacteroides fragilis, kapsüler polisakkaridi aracılığıyla intraabdominal apse gelişiminde temel rol oynar.
Bacteroides fragilis, gastrointestinal perforasyonlar sonrasında periton boşluğuna geçerek endojen enfeksiyon oluşturur. Bakterinin kapsüler polisakkarit kompleksi lökosit göçünü ve fibrin birikimini tetikleyerek intraabdominal apse oluşumunu uyarır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.