Parazitoloji - Protozoonlar, Tıbbi Mikrobiyoloji kapsamında hastalık yapan protozoonların bulaş yollarını, oluşturdukları klinik tabloları ve tanıda kullanılan yöntemleri kapsar.
Öğrencinin etkenleri tutulan organlar, epidemiyolojik ipuçları ve laboratuvar bulgularıyla ilişkilendirebilmesi gerekir. TUS — Temel Tıp Bilimleri sınavında bu konu, seyahat öyküsü, vektörle temas, ateş veya organ tutulumunun anlatıldığı klinik olgular üzerinden sorulabilir. Visseral layşmanyaz, amipli karaciğer apsesi ve sıtma gibi tablolar için beklenmeyen bulgunun ya da tanısal incelemeler arasında daha az olası olanın seçilmesi istenebilir.
Seçenekler benzer hastalıkların bulgularını veya farklı tanı yöntemlerini içerebilir; olumsuz soru ifadesini gözden kaçırmak ve etkenlerin özelliklerini karıştırmak hata nedenleridir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Tatarcık ısırıklarının sık görüldüğü bir bölgede yaşayan yedi yaşındaki erkek çocuk, aylardır süren ateş ve karın şişliği şikâyetiyle getiriliyor.
Visseral layşmanyaz düşünülen bu hastada aşağıdaki bulgulardan hangisi saptanmaz?
Cevabı göster
Cevap: E — Belirgin lökositoz
Kısaca — Kemik iliği tutulumu ve hipersplenizm lökopeni yaptığından belirgin lökositoz visseral layşmanyazın beklenen paternine uymaz.
Amastigotların retiküloendotelyal sistem makrofajlarında çoğalması kemik iliğinde hücre üretimini azaltır; büyüyen dalak da kan hücrelerini tutup yıkar. Bu iki süreç lökositoz yerine anemi, lökopeni ve trombositopeni oluşturur; belirgin lökositoz eşlik eden başka bir enfeksiyonu düşündürmelidir.
Tanıya götüren bulgular
Tatarcık ısırıklarının sık görüldüğü bölgede yaşama → Leishmania ile vektörel karşılaşmayı destekler.
Aylarca süren ateş → retiküloendotelyal sistemde ilerleyen kronik enfeksiyonu düşündürür.
Karın şişliği → visseral hastalıktaki belirgin dalak büyümesini klinik olarak yansıtır.
Neden diğerleri doğru
Belirgin splenomegali — Dalak makrofajlarındaki parazit çoğalması ve retiküloendotelyal hiperplazi zamanla ileri dalak büyümesine yol açar.
Pansitopeni — Kemik iliği tutulumu ile hipersplenizmin birleşmesi eritrosit, lökosit ve trombositlerin birlikte azalmasına neden olur.
Poliklonal hipergamaglobulinemi — Süreğen antijen uyarısı çok sayıda B hücresi klonunu etkinleştirerek immünoglobulinleri artırır.
Kemik iliği aspiratında amastigot şekilleri — Makrofajlar içindeki çekirdek ve kinetoplast taşıyan amastigotların gösterilmesi tanıyı destekler.
Aklında kalsın
Dalak aspiratı parazit göstermede daha duyarlı olsa da kanama riski taşır; kemik iliği aspirasyonu daha güvenli bir doku tanı seçeneğidir.
2. soruOrta
Otuz beş yaşındaki erkek hasta ateş ve sağ üst kadran ağrısı şikâyetiyle başvuruyor.
Görüntülemede karaciğer sağ lobunda tek büyük apse izlenen ve amipli karaciğer apsesi düşünülen bu hastada aşağıdaki bulgulardan hangisi beklenmez?
Cevabı göster
Cevap: B — Apse aspiratının kültüründe piyojenik bakterilerin üremesi
Kısaca — Amipli karaciğer apsesinin nekrotik içeriği genellikle steril olduğundan piyojenik bakteri üremesi bu tanının beklenen parçası değildir.
Entamoeba histolytica trofozoitleri portal dolaşımla karaciğere ulaşıp hepatositleri parçalayarak sıvılaşma nekrozu oluşturur. Apse içeriği primer olarak bakteriyel irin değildir; kültürde bakteri üremesi piyojenik apseyi veya sekonder bakteriyel enfeksiyonu düşündürür.
Tanıya götüren bulgular
Ateş ile sağ üst kadran ağrısının birlikteliği → enfeksiyöz karaciğer tutulumunu destekler.
Sağ lobdaki tek büyük apse → portal akımın dağılımıyla ilişkili klasik amipli karaciğer apsesi yerleşimidir.
Neden diğerleri doğru
Serumda amibe karşı özgül antikorların pozitif bulunması — Doku invazyonu güçlü antikor yanıtı oluşturduğundan seroloji bağırsak dışı amibiyazda çoğunlukla pozitiftir.
Aspiratın kahverengi-kırmızı, ançüez ezmesine benzeyen görünümde olması — Parçalanmış hepatositler ve kan içeren, nötrofilden fakir nekrotik materyal bu görünümü oluşturur.
Trofozoitlerin apse boşluğundan çok apse duvarına yakın kesimlerde bulunması — Canlı trofozoitler nekrotik merkezde değil, ilerleyen invazyonun bulunduğu canlı doku sınırında yerleşir.
Dışkı mikroskobisinde parazitin gösterilememesi — Karaciğer tutulumu sırasında bağırsak enfeksiyonu gerilemiş olabileceğinden dışkı incelemesi sıklıkla negatiftir.
Aklında kalsın
Metronidazol doku invazyonunu tedavi etse de bağırsak lümenindeki kistleri güvenilir biçimde temizlemez; ardından lüminal etkili bir ilaç verilmelidir.
3. soruKolay
Sahra altı Afrika’dan iki hafta önce dönen otuz dört yaşındaki erkek hasta yüksek ateş ve titreme şikâyetiyle başvuruyor; sıtma düşünülüyor.
Bu hastanın laboratuvar tetkiklerinde aşağıdakilerden hangisinin yapılması en az olasıdır?
Cevabı göster
Cevap: D — Kan kültüründe etkenin üretilerek tanının doğrulanması
Kısaca —Plasmodium rutin kan kültürü besiyerlerinde üretilemediğinden sıtma tanısı kan kültürüyle doğrulanmaz.
Plasmodiumun insandaki tanısal evreleri eritrosit içinde çoğalır ve yaşam döngüsünü sürdürebilmek için canlı hücrelere gereksinim duyar. Bakteri ve mantarlar için kullanılan rutin kan kültürü sistemleri bu koşulları sağlamadığından klinik tanıda kültür kullanılmaz.
Tanıya götüren bulgular
Sahra altı Afrika’dan iki hafta önce dönme → sıtmayla karşılaşma ve kuluçka süresi bakımından güçlü epidemiyolojik bağlantı kurar.
Yüksek ateş ve titreme → eritrositik şizogoniyle uyumlu olup kanda parazitin hızla araştırılmasını gerektirir.
Neden diğerleri doğru
Kalın damla preparatıyla parazitin aranması — Eritrositler parçalanıp daha fazla kan hacmi incelendiğinden düşük parazitemide duyarlılığı artırır.
İnce yaymayla tür tayini ve parazitemi yüzdesinin belirlenmesi — Eritrosit morfolojisi korunduğundan tür özellikleri görülür ve enfekte eritrosit oranı hesaplanabilir.
Hızlı tanı testiyle HRP-2 antijeninin aranması — HRP-2 saptanması özellikle Plasmodium falciparum enfeksiyonunu hızlı biçimde destekler.
İlk yayma negatif bulunduğunda incelemenin 12–24 saat arayla yinelenmesi — Parazitemi dalgalanabildiği için tek negatif mikroskobi sıtmayı dışlamaz.
Aklında kalsın
HRP-2 parazit temizlendikten sonra da bir süre pozitif kalabilir; tedavi yanıtı hızlı testle değil, parazitemiyi gösteren seri mikroskobiyle izlenir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.