Metanol zehirlenmesinde asıl hasarı yapan madde metanolün kendisi değil, alkol dehidrogenaz yoluyla oluşan formik asittir; bu yüzden enzimi inhibe eden fomepizol ya da enzim için yarışan etanol antidot olarak kullanılır.
Toksikoloji ve Antidotlar başlığı toksik sendromları, özgül antidotları ve eliminasyonu hızlandıran yöntemleri kapsar. Siyanür zehirlenmesinde hidroksokobalamin, karbonmonoksitte yüksek akımlı ya da hiperbarik oksijen, digoksin toksisitesinde ise özgül antikor parçaları kullanılır.
Antikolinerjik ve kolinerjik tablolar gibi toksidromların bulgularını ayırt etmek konunun önemli bir parçasıdır. Soruların çoğu olumsuz köklüdür: tabloda görülmeyecek bulgu, gruba ait olmayan ilaç ya da bir yöntemin işe yaramayacağı zehirlenme sorulur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Yirmi yaşındaki kadın hasta, antikolinerjik etkili çok sayıda ilaç aldıktan sonra acil servise getiriliyor.
Bu hastada aşağıdaki bulgulardan hangisi beklenmez?
Cevabı göster
Cevap: E — Bağırsak seslerinde artma
Kısaca — Muskarinik blokaj bağırsak hareketlerini baskıladığı için barsak seslerinde artma antikolinerjik toksidroma ait değildir.
Enterik muskarinik reseptörlerin blokajı düz kas kasılmasını ve salgıları azaltarak hipomotilite, kabızlık ve barsak seslerinde azalma oluşturur. Seslerin artması kolinerjik aktiviteyi düşündürür.
Neden diğerleri doğru
Midriyazis — İris sfinkterindeki muskarinik blokaj midriyazise; siliyer kastaki muskarinik blokaj ise akomodasyon kaybına (sikloplejiye) yol açar.
Ciltte kuruluk ve kızarıklık — Ter bezlerinin kolinerjik uyarısı kesilir; ısı kaybı için gelişen vazodilatasyon cildi kızartır.
Taşikardi — Sinoatriyal düğüm üzerindeki vagal muskarinik frenin kalkması kalp hızını artırır.
Aklında kalsın
Santral antikolinerjik deliriumda seçilmiş olgularda kan-beyin bariyerini geçen Fizostigmin düşünülebilir; kuaterner Neostigmin santral bulguları düzeltmez.
2. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisi ağır metal zehirlenmelerinde kullanılan şelatör ilaçlardan değildir?
Cevabı göster
Cevap: D — Pralidoksim
Kısaca — Pralidoksim metal bağlayan bir şelatör değil, fosforillenmiş asetilkolinesterazı reaktive eden bir oksimdir.
Pralidoksimin oksim grubu, yaşlanma gelişmeden önce organofosfatın fosforil grubuna saldırarak enzimi serbestleştirebilir. Metal iyonlarıyla atılabilir kompleks oluşturmadığından şelatör sınıfında yer almaz.
Neden diğerleri doğru
Dimerkaprol — Sülfhidril gruplarıyla arsenik ve cıva gibi metalleri bağlar; ağır kurşun zehirlenmesinde de kullanılabilir.
Penisilamin — Bakırı bağlayıp idrarla atılımını artırır; Wilson hastalığında ve bazı kurşun zehirlenmelerinde kullanılır.
Kalsiyum disodyum EDTA — Özellikle kurşunu şelatlayarak suda çözünen ve böbrekten atılabilen kompleks oluşturur.
Süksimer — Oral kullanılan sülfhidril içerikli bir şelatördür; kurşun, arsenik ve cıva iyonlarını bağlayabilir.
Aklında kalsın
Deferoksamin demir ve alüminyum yükünde kullanılan komşu şelatördür; akut demir zehirlenmesinde idrarı kırmızımsı renge çevirebilir.
3. soruOrta
Aşağıdaki zehirlenmelerin hangisinde hemodiyalizle toksik maddenin dolaşımdan uzaklaştırılması beklenmez?
Cevabı göster
Cevap: A — Trisiklik antidepresan
Kısaca — Trisiklik antidepresanlar geniş dağılım hacmi ve yoğun doku bağlanması nedeniyle hemodiyalizle anlamlı ölçüde uzaklaştırılamaz.
Trisiklik antidepresanların dolaşımdaki serbest fraksiyonu düşüktür; ilacın çoğu dokularda bulunduğundan diyaliz membranına ulaşamaz. Kardiyotoksisitede serum alkalileştirme ve sodyum yükü sağlayan sodyum bikarbonat kullanılır.
Neden diğerleri doğru
Metanol — Küçük ve suda çözünen metanol ile toksik metaboliti format, ağır zehirlenmede hemodiyalizle uzaklaştırılabilir.
Etilen glikol — Dağılım hacmi küçük olduğundan ana madde ve toksik organik asitleri hemodiyalizle temizlenebilir.
Lityum — Proteinlere bağlanmayan küçük bir iyon olduğu için ağır zehirlenmede hemodiyalizle etkin biçimde uzaklaştırılır.
Salisilat — Ağır toksisitede serbest fraksiyonu artar; hemodiyaliz hem salisilatı hem eşlik eden asit yükünü azaltır.
Aklında kalsın
Hemodiyaliz en çok dağılım hacmi küçük, suda çözünen ve proteine az bağlanan toksinlerde etkilidir; yoğun doku bağlanması temizlenmeyi sınırlar.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.