Metformin insülin salgısını artırmadan karaciğerde glukoz yapımını azaltır; bu nedenle tek başına hipoglisemi yapması nadirdir, buna karşılık nadir ama ciddi bir yan etki olarak laktik asidoz riski taşır.
Endokrin Sistem Farmakolojisi diyabet ilaçlarını ve insülinleri, tiroid hormonlarını ve antitiroid ilaçları, kortikosteroidleri, cinsiyet hormonlarını ve modülatörlerini, hipofiz ve hipotalamus hormon analoglarını ve kemik metabolizmasında kullanılan ajanları kapsar. Propiltiyourasil tiroid peroksidazı inhibe etmenin yanında periferde tiroksinin aktif forma dönüşümünü de azaltır.
Sorular bir klinik durumda kullanılan ilacı, uygulama yolunu ya da bir enzim basamağının engellenmesinin sonucunu sorabilir; her ilaç grubunun ayırt edici özelliğini bilmek gerekir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
Kısaca — 11-beta hidroksilaz blokajı kortizole giden basamağı kapattığı için substrat 11-deoksikortizol birikir.
Metirapon, CYP11B1'i inhibe ederek 11-deoksikortizolün kortizole hidroksillenmesini engeller. Kortizol azalınca negatif geri bildirim kalkar; yükselen ACTH, blok öncesindeki öncüllerin birikimini daha da artırır.
Neden diğerleri değil
Kortizol — Engellenen reaksiyonun ürünüdür; CYP11B1 inhibisyonundan sonra sentezi ve plazma düzeyi azalır.
Aldosteron — Son sentez basamaklarını zona glomerulozadaki CYP11B2 yürütür; CYP11B1'in biriken doğrudan substratı değildir.
Kortizon — Kortizolün 11-beta hidroksisteroit dehidrogenazla oluşan daha az aktif metabolitidir; blok öncesinde yer almaz.
Metirapon testinde 11-deoksikortizol artışı, kortizol azalmasına karşı hipofiz ACTH rezervinin korunduğunu gösterir.
2. soruOrta
Akut özofagus varis kanamasında splanknik kan akımını azaltmak amacıyla intravenöz kullanılan somatostatin analoğu aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Oktreotid
Kısaca — Oktreotid, splanknik vazodilatör peptitleri baskılayarak portal sisteme gelen kanı ve varis basıncını düşürür.
Somatostatin reseptörlerinin uyarılması glukagon gibi vazodilatör hormonların salınımını azaltır. Bunun sonucunda splanknik damar direnci artar, portal kan akımı azalır ve varis kanamasının kontrol edilmesi kolaylaşır.
Neden diğerleri değil
Vazopressin — V1 agonizmasıyla splanknik vazokonstriksiyon yapar ancak somatostatin analoğu değildir.
Terlipressin — Uzun etkili vazopressin analoğudur ve etkisini başlıca V1 reseptörleri üzerinden gösterir.
Desmopressin — Seçici V2 agonistidir ve von Willebrand faktörü ile faktör VIII salınımını artırır.
Pegvisomant — Büyüme hormonu reseptör antagonistidir ve akromegali tedavisinde kullanılır.
Aklında kalsın
Akut varis kanamasında vasoaktif ilaç, endoskopik bant ligasyonu ve antibiyotik profilaksisi birlikte uygulanır.
3. soruKolay
Osteoporoz tedavisinde yılda bir kez intravenöz yolla uygulanabilen bifosfonat aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Zoledronik asit
Kısaca — Zoledronik asidin yüksek kemik afinitesi ve güçlü osteoklast baskısı, osteoporozda yılda bir intravenöz uygulamayı mümkün kılar.
Zoledronik asit, hidroksiapatite güçlü bağlanan azotlu bir bifosfonattır. Rezorpsiyon sırasında osteoklasta alınarak farnezil pirofosfat sentazı inhibe eder; protein prenilasyonu, osteoklast fonksiyonu ve sağkalımı azalır. Yüksek gücü ve kemikte uzun süre tutulması, osteoporozda 5 mg yıllık intravenöz infüzyona olanak verir.
Neden diğerleri değil
İbandronat — İntravenöz uygulanabilse de osteoporoz rejimi üç ayda birdir; yılda bir kullanılan bifosfonat değildir.
Alendronat — Başlıca haftalık oral kullanılan azotlu bifosfonattır; yıllık intravenöz rejimi bulunmaz.
Risedronat — Oral kullanılan azotlu bifosfonattır; yılda bir intravenöz uygulama için seçilmez.
Pamidronat — İntravenöz bifosfonattır; daha çok malignite hiperkalsemisi ve Paget hastalığında kullanılır, yıllık osteoporoz rejimi değildir.
Aklında kalsın
Çene osteonekrozu ve atipik femur kırığı, uzun süreli bifosfonat kullanımının sınıf yan etkileridir; invaziv diş işlemleri riski artırır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.