Genel Farmakoloji — TUS — Temel Tıp Bilimleri konu anlatımı ve örnek sorular

Genel Farmakoloji, ilaçların vücuttaki hareketini, oluşturduğu etkileri ve güvenli kullanımını belirleyen temel ilkeleri kapsar.

Öğrencinin emilim, dağılım, metabolizma ve atılım süreçlerini ilişkilendirebilmesi; biyoyararlanımı etkileyen etmenleri, doz ile etki arasındaki ilişkiyi ve gebelikte ilaç kullanımının temel risklerini değerlendirebilmesi beklenir. TUS — Temel Tıp Bilimleri kapsamında bu konu, kavramsal bilgilerin karşılaştırıldığı çoktan seçmeli sorularla yoklanır. Sorularda kuvantal doz-etki eğrilerinden çıkarılabilecek ölçütler veya biyoyararlanım ve gebelikte kullanım hakkındaki ifadelerin doğruluğu sorgulanabilir.

Seçenekler çoğunlukla birbirine yakın farmakolojik kavramlardan ya da doğru ve yanlış önermelerden oluşur. Dereceli yanıtı kuvantal yanıtla karıştırmak ve yanlış ifadenin istendiğini gözden kaçırmak hata kaynağıdır.

Örnek sorular

Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.

1. soruOrta

Bir deney hayvanı topluluğunda belirli bir yanıtın görülüp görülmemesine dayanan kuvantal doz-etki eğrilerinden aşağıdakilerden hangisi hesaplanabilir?

Maksimum etki✗ Bu değilReseptör afinitesi✗ Bu değilDağılım hacmi✗ Bu değilOral biyoyararlanım✗ Bu değilMedyan letal doz✓ Doğru

Cevabı göster

Cevap: E — Medyan letal doz

Kısaca — Yanıtı var-yok biçiminde ölçen kuvantal eğri, topluluğun yarısında ölüm oluşturan medyan letal dozu verir.

Kuvantal analizde her birey belirlenen sonlanım açısından yanıt veren veya vermeyen olarak sınıflandırılır. Doza karşı kümülatif yanıt oranı çizildiğinde topluluğun %50'sinde ölüm oluşturan $LD_{50}$ hesaplanabilir.

Neden diğerleri değil

Maksimum etki — Tek bir biyolojik sistemde yanıt büyüklüğünü gösteren dereceli doz-etki eğrisinden belirlenir.
Reseptör afinitesi — Bağlanma deneyleri ve ayrışma sabitiyle değerlendirilir; topluluktaki kuvantal yanıt oranından hesaplanmaz.
Dağılım hacmi — Vücuttaki ilaç miktarının plazma konsantrasyonuna oranıdır; doz-etki ölçütü değildir.
Oral biyoyararlanım — Oral ve intravenöz dozların eğri altı alanları karşılaştırılarak hesaplanan farmakokinetik bir ölçüttür.

Aklında kalsın

Terapötik indeks, letal ve etkili medyan dozların oranıdır: $TI=LD_{50}/ED_{50}$ ; oran büyüdükçe güvenlilik aralığı genişler.

2. soruKolay

Gebelikte ilaç kullanımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

İlaçların plasentadan geçişi çoğunlukla basit difüzyonla olur.✗ Bu değilOrganogenez ilk trimesterde tamamlandığı için teratojenik risk en düşük olarak bu dönemde beklenir.✓ DoğruLipofilik ve iyonize olmayan ilaçlar plasentayı daha kolay geçer.✗ Bu değilGebelikte plazma hacminin artması bazı ilaçların dağılım hacmini artırır.✗ Bu değilGebelikte glomerüler filtrasyon hızının artması, böbrekten atılan ilaçların klirensini yükseltir.✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: B — Organogenez ilk trimesterde tamamlandığı için teratojenik risk en düşük olarak bu dönemde beklenir.

Kısaca — Organogenez ilk trimesterde gerçekleştiğinden yapısal malformasyon riski bu dönemde en düşük değil, en yüksektir.

Teratojen, organ taslaklarının oluştuğu embriyonik dönemde, özellikle gebeliğin üçüncü ile sekizinci haftaları arasında, hücre farklılaşmasını bozarak kalıcı yapısal anomalilere yol açabilir. Daha geç maruziyetler büyüme ve işlevsel olgunlaşmayı etkileyebilir.

Neden diğerleri doğru

İlaçların plasentadan geçişi çoğunlukla basit difüzyonla olur. — Geçişi anne-fetüs derişim farkı ile ilacın fizikokimyasal özellikleri yönlendirir.
Lipofilik ve iyonize olmayan ilaçlar plasentayı daha kolay geçer. — Bu özellikler biyolojik zarların lipit tabakasından difüzyonu kolaylaştırır.
Gebelikte plazma hacminin artması bazı ilaçların dağılım hacmini artırır. — Damar içi ve hücre dışı sıvı genişlemesi özellikle hidrofilik ilaçların dağılımını artırabilir.
Gebelikte glomerüler filtrasyon hızının artması, böbrekten atılan ilaçların klirensini yükseltir. — Filtrasyonla uzaklaştırılan ilaçların eliminasyonu hızlanabilir.

Aklında kalsın

İmplantasyon öncesi teratojen maruziyeti çoğunlukla ya embriyo kaybına yol açar ya da kalıcı hasar bırakmadan atlatılır.

3. soruKolay

İlaçların biyoyararlanımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Damar içi uygulamada biyoyararlanım tanım gereği %100 kabul edilir.✗ Bu değilDil altı uygulanan ilaç sistemik dolaşıma karaciğerden geçmeden katılır.✗ Bu değilBir ilacın bağırsaktan tümüyle emilmesi, biyoyararlanımının %100 olduğunu gösterir.✓ Doğruİlk geçiş etkisi belirgin olan bir ilacın ağızdan dozu, parenteral dozundan yüksektir.✗ Bu değilRektal uygulamada ilk geçiş metabolizması kısmen atlanır.✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: C — Bir ilacın bağırsaktan tümüyle emilmesi, biyoyararlanımının %100 olduğunu gösterir.

Kısaca — Tam bağırsak emilimi, bağırsak duvarı ve karaciğerdeki ilk geçiş kaybını dışlamadığından %100 biyoyararlanım göstermez.

Biyoyararlanım, uygulanan dozun değişmeden sistemik dolaşıma ulaşan bölümüdür. İlaç tümüyle emilse bile presistemik metabolizma veya taşıyıcılarla bağırsak lümenine geri atılma bu bölümü azaltabilir.

Neden diğerleri doğru

Damar içi uygulamada biyoyararlanım tanım gereği %100 kabul edilir. — Doz doğrudan sistemik dolaşıma verildiği için emilim veya ilk geçiş kaybı oluşmaz.
Dil altı uygulanan ilaç sistemik dolaşıma karaciğerden geçmeden katılır. — Dil altı venöz drenajı portal dolaşımı atlayarak ilk geçişi önler.
İlk geçiş etkisi belirgin olan bir ilacın ağızdan dozu, parenteral dozundan yüksektir. — Sistemik dolaşıma ulaşan miktardaki kayıp daha büyük ağızdan doz gerektirir.
Rektal uygulamada ilk geçiş metabolizması kısmen atlanır. — Alt rektumun venöz drenajı sistemik dolaşıma açılırken üst bölüm portal sisteme dökülür.

Aklında kalsın

Eğri altında kalan alan emilim miktarını; tepe konsantrasyonu ve tepeye ulaşma süresi ise emilim hızını değerlendirmeye yardım eder.

Genel Farmakoloji — TUS — Temel Tıp Bilimleri soruları

Konu özeti

Örnek sorular

Diğer TUS — Temel Tıp Bilimleri konuları

Tıbbi Farmakoloji