Kan ve Hematopoez — TUS — Temel Tıp Bilimleri örnek sorular ve çözümleri

Kısaca — Terminal eritroid olgunlaşmada çekirdeğin atılması ve zar iskeletinin bikonkav biçim vermesi, hücreyi eritrosit olarak tanımlar.

Çekirdeğini ve organellerini kaybeden olgun eritrosit, hemoglobine geniş yer ayırır. Spektrin temelli zar iskeletinin oluşturduğu bikonkav biçim yüzey/hacim oranını artırır ve hücreye dar kapillerlerden geçecek esnekliği kazandırır.

Tanıya götüren bulgular

• Çekirdeğin bulunmaması → nükleuslu lökositleri dışlar.
• Bikonkav disk biçimi → gaz değişimine uyarlanmış eritrosit morfolojisini gösterir.
• Yaklaşık 7–8 µm çap → çok daha küçük trombositten ayırır.

Neden diğerleri değil

• Trombosit — Megakaryosit sitoplazmasından kopan 2–4 µm’lik parçadır; eritrosit büyüklüğünde bikonkav disk oluşturmaz.
• Lenfosit — Yoğun, yuvarlak çekirdeği hücrenin büyük bölümünü kaplayan bir lökosittir; olgun biçimi çekirdeksiz değildir.
• Monosit — Böbrek biçimli çekirdeği ve geniş gri-mavi sitoplazması olan en büyük lökosittir; bikonkav disk görünümü göstermez.
• Nötrofil — Segmentli çekirdekli granülosittir; çekirdeksiz homojen disk morfolojisinde değildir.

Aklında kalsın

Normal eritrositte santral solukluk çapın yaklaşık üçte biridir; bu alanın kaybı sferositi, belirgin artışı hipokromiyi düşündürür.

Kısaca — Sürekli yüksek kemik iliği üretimi ve dolaşıma salınma, nötrofilleri sağlıklı erişkin lökosit formülünün en büyük fraksiyonu yapar.

Nötrofillerin dokulara sürekli geçmesi yüksek bir hücresel dönüşüm gerektirir; kemik iliğindeki geniş granülosit üretimi ve depo havuzu bu kaybı karşılar. Böylece erişkin periferik kanında nötrofiller yaklaşık %50–70 ile baskın kalır.

Neden diğerleri değil

• Lenfosit — Adaptif bağışıklığın temel hücresidir ve erişkinde genellikle ikinci büyük fraksiyondur; nötrofil yüzdesine ulaşmaz.
• Bazofil — Histamin ve heparin içeren granülosittir; periferik kandaki en seyrek lökositlerden biridir.
• Monosit — Dokuda makrofaj veya dendritik hücreye farklılaşır; dolaşımda nötrofilden çok daha düşük orandadır.
• Eozinofil — Helmint ve alerjik yanıtta artabilen granülosittir; sağlıklı erişkinde küçük bir fraksiyon oluşturur.

Aklında kalsın

Erken çocuklukta fizyolojik lenfosit baskınlığı görülebilir; erişkin referans paternini çocuk lökosit formülüne doğrudan uygulama.

Kısaca — Megakaryositin demarkasyon zarlarıyla ayrılan sitoplazması dolaşıma koparıldığında çekirdeksiz trombositler oluşur.

Megakaryosit, hücre bölünmesi olmadan DNA’nın tekrarlandığı endomitozla poliploidleşir ve büyük bir sitoplazma geliştirir. Demarkasyon zar sistemi sitoplazmik bölgeleri sınırlar; sinüzoidlere uzanan proplateletlerden trombositler ayrılır.

Neden diğerleri değil

• Promiyelosit — Granülosit serisinin primer granül geliştiren çekirdekli öncülüdür; megakaryosit parçalanmasının ürünü değildir.
• Lenfosit — Ortak lenfoid progenitörden farklılaşan çekirdekli immün hücredir; sitoplazmik parçalanmayla oluşmaz.
• Retikülosit — Çekirdeğini atan ortokromatik eritroblasttan gelişen genç eritrosittir; megakaryosit kökenli değildir.
• Monosit — Monoblast soyundan gelişip dokuda makrofaja dönüşebilen çekirdekli hücredir; sitoplazma parçası değildir.

Aklında kalsın

Trombopoietin başlıca karaciğerde üretilir; megakaryosit olgunlaşmasını ve trombosit üretimini uyarır.