Adolesan Sağlığı, ergenlik döneminde normal puberte gelişimini, ruhsal durumun değerlendirilmesini, görüşmede gizliliği ve üreme sağlığına ilişkin danışmanlığı kapsar.
Öğrencinin normal gelişim özelliklerini tanıması, ergenle yalnız görüşmenin önemini kavraması ve güvenlik riski oluşturan durumlarda gizliliğin sınırlarını değerlendirebilmesi beklenir. TUS — Klinik Tıp Bilimleri kapsamında konu, klinik olguda uygun yaklaşımın veya kontraseptif yöntemin seçilmesi ve puberteyle ilgili yanlış ifadenin bulunması biçiminde sorulabilir.
Seçenekler benzer klinik yaklaşımları ya da gelişim özelliklerini karşılaştırabilir; öyküdeki risk işaretlerini gözden kaçırmak, eşlik eden belirtileri yöntem seçiminde dikkate almamak ve yanlış ifade isteyen kökü atlamak sık hata kaynaklarıdır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
On beş yaşındaki erkek hasta, annesi tarafından baş ağrısı yakınması ile getiriliyor. Hekim hasta ile yalnız görüşürken paylaşılan bilgilerin güvenlik riski bulunmadıkça gizli kalacağını açıklıyor. Öyküsünden hastanın son haftalarda çökkün olduğu, evdeki tabancayla o gece yaşamına son vermeyi planladığı ve silahın yerini bildiği öğreniliyor.
Bu hasta için en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Güvenliği sağlamak için gizliliği sınırlayıp aileyi ve acil ruh sağlığı ekibini devreye sokmak
Kısaca — Yakın zamanlı intihar planı ve ölümcül araca erişim acil tehlike oluşturduğu için güvenlik yükümlülüğü gizliliğin önüne geçer.
Belirlenmiş zaman, uygulanabilir yöntem ve silaha erişim birlikte yüksek ve yakın kendine zarar verme riskini gösterir. Gizlilik yalnız güvenliği sağlamak için gereken ölçüde sınırlandırılır; ergen yalnız bırakılmaz, silaha erişim engellenir ve aile ile acil ruh sağlığı ekibi devreye sokulur.
Tanıya götüren bulgular
Son haftalardaki çökkünlük → intihar riskini artıran güncel bir duygudurum bozukluğunu düşündürür.
Yaşamına o gece son vermeyi planlaması → düşüncenin belirsiz değil, yakın zamanlı ve niyet içeren bir plana dönüştüğünü gösterir.
Evde tabanca bulunması ve yerini bilmesi → yüksek öldürücülükte yönteme doğrudan erişimi gösterir.
Görüşme başında güvenlik istisnasının açıklanması → mevcut tehdidin gizlilik sınırları içinde ele alınamayacağını destekler.
Neden diğerleri değil
Aileyi bilgilendirip evde yakın gözetim ve ertesi gün poliklinik kontrolü önermek — Aynı geceye yönelik plan ve silaha erişim varken ertesi güne erteleme güvenliği sağlamaz; acil ruh sağlığı müdahalesi gerekir.
İntihar risk ölçeği sonucuna göre acil psikiyatrik değerlendirme gereksinimini belirlemek — Ölçek taramaya yardım eder; somut plan ve araç erişimi varken değerlendirmenin ölçek sonucuna bağlanması acil müdahaleyi geciktirir.
Bilgiyi açıklamadan antidepresan reçetelemek — İlaç hemen koruma sağlamaz; gözetim ve ölümcül araca erişimin engellenmesi gerekir.
Hastadan kendine zarar vermeyeceğine ilişkin söz alıp aile eşliğinde taburcu etmek — Zarar vermeme sözü ölümcül araca erişimi ortadan kaldırmaz; planlanan yönteme erişim sürerken taburculuk yakın tehlikeyi artırır.
Aklında kalsın
İntihar düşüncesini doğrudan sormak riski artırmaz; düşünce, plan, niyet, zamanlama ve araca erişim ayrı ayrı değerlendirilir.
2. soruOrta
On yedi yaşındaki kız hasta, uzun etkili kontrasepsiyon istemiyle başvuruyor. Öyküsünden ayda iki kez, 20 dakikalık görsel zikzaklarla başlayıp tek taraflı zonklayıcı baş ağrısına dönüşen atakları olduğu ve sigara kullanmadığı öğreniliyor. Kan basıncı ve nörolojik muayenesi normal sınırlarda bulunuyor.
Bu hasta için en uygun kontraseptif yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Etonogestrel implant
Kısaca — Auralı migreni olan ve uzun etkili korunma isteyen bu hastada en uygun yöntem, yalnız progestin içeren etonogestrel implanttır.
Baş ağrısından önce başlayan ve 20 dakika süren görsel zikzaklar migren aurasını düşündürür. Etonogestrel implant östrojen içermez; ovulasyonu baskılayıp servikal mukusu koyulaştırarak uzun etkili kontrasepsiyon sağlar.
Neden diğerleri değil
Kombine oral kontraseptif, vajinal halka, transdermal yama ve kombine enjekte edilebilir kontraseptif östrojen içerir. Auralı migrende iskemik inme riski nedeniyle uygun değildirler; uygulama yolunun değişmesi bu sakıncayı ortadan kaldırmaz. Sigara kullanılmaması ve kan basıncının normal olması da östrojenli yöntemleri uygun hâle getirmez.
3. soruOrta
Ergenlikte normal puberte gelişimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: E — Menarştan sonra boy uzaması durur.
Kısaca — Menarş epifizleri bir anda kapatmadığı için büyümeyi sonlandırmaz; kız çocuklarında sonrasında da boy uzaması sürer.
Östrojen kemik yaşını ilerletip büyüme hızını azaltır, ancak menarş sırasında epifizler henüz tümüyle kapanmamıştır. Bu nedenle menarştan sonra genellikle birkaç santimetrelik boy artışı gerçekleşir.
Neden diğerleri doğru
Kız çocuklarında pubertenin ilk bulgusu meme tomurcuklanmasıdır. — Over östrojeninin meme dokusunu uyarması kızlarda ilk görünür santral puberte bulgusunu oluşturur.
Erkek çocuklarda pubertenin ilk bulgusu testis hacminin 4 mL’ye ulaşmasıdır. — Gonadotropin uyarısıyla seminifer tübüllerin büyümesi erkek pubertesinin başlangıcını gösterir.
Menarş, boy uzama hızının en yüksek olduğu dönemden sonra görülür. — Kızlarda büyüme hızı telarşı izleyen dönemde doruğa ulaşır; menarş daha sonra gerçekleşir.
Erkek çocuklarda boy uzama atağı kız çocuklarına göre daha ileri bir Tanner evresinde ortaya çıkar. — Erkeklerde büyüme atağını oluşturan androjen etkisi daha geç puberte evrelerinde belirginleşir.
Aklında kalsın
Pubertal büyümenin sonunu tek bir klinik olay değil, kemik yaşı ve epifizlerin kapanma derecesi belirler.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.