Roseola infantumda yüksek ateş birkaç gün sürer ve döküntü ateş düşerken belirir; kızamıkta ise döküntü ateşin en yüksek olduğu dönemde ortaya çıkar.
Döküntülü Hastalıklar ve Bağışıklama sorularında döküntünün başladığı yer, yayılım yönü, ateşle ilişkisi ve öncü belirtiler tanıyı ayırt eder. Aşılama tarafında canlı ve inaktif aşıların birlikte ya da aralıklı uygulanma kuralları, kontrendikasyonlar ve temas sonrası profilaksi öne çıkar.
Kökler çoğunlukla gerçekçi bir poliklinik ya da hastane senaryosu kurar ve en uygun yaklaşımı sorar; seçenekler aşı zamanlaması veya izolasyon kararları arasındaki ince farklara dayanır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Sağlıklı on iki aylık çocuk rutin aşı ziyareti için getiriliyor; KKK ve suçiçeği aşılarının ayrı enjeksiyonlar olarak uygulanması planlanıyor. Ailenin yalnız birini bugün, diğerini iki hafta sonra yaptırmak istediği öğreniliyor. Her iki aşı da canlı parenteral aşıdır.
Bu iki aşının zamanlamasıyla ilgili en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Aynı gün yapılmalı; aynı gün değilse en az dört hafta ayrılmalıdır
Kısaca — Aynı gün verilen canlı parenteral aşılar birbirini baskılamaz; ayrı günlerde ilk aşının interferonu ikinciyi zayıflatabileceğinden dört hafta gerekir.
Eşzamanlı uygulamada her iki canlı aşı virüsü immün sistemi aynı dönemde uyarır ve yeterli çoğalma fırsatı bulur. Farklı günlerde kısa aralıkla verilirse ilk aşının oluşturduğu doğuştan immün yanıt ikinci virüsün çoğalmasını sınırlayarak aşı yanıtını azaltabilir.
Tanıya götüren bulgular
KKK ve suçiçeği aşılarının ayrı enjeksiyonlar olarak planlanması → farklı bölgelerden eşzamanlı uygulanabileceklerini gösterir.
Her iki aşının canlı parenteral olması → eşzamanlı uygulama veya en az dört hafta aralık kuralını devreye sokar.
Ailenin ikinci aşıyı iki hafta sonra istemesi → immün interferansı açısından yetersiz bir aralık oluşturur.
Neden diğerleri değil
Mutlaka iki hafta arayla yapılmalıdır — İki hafta interferans penceresindedir; aşılar aynı gün değilse en az dört hafta ayrılır.
Önce suçiçeği, altı ay sonra KKK yapılmalıdır — Bu aşılar arasında zorunlu bir sıra veya altı aylık bekleme kuralı yoktur.
Aynı gün yapılmaları kontrendikedir — Farklı anatomik bölgelerden eşzamanlı uygulama güvenli ve bağışıklık oluşturma açısından uygundur.
Aralarındaki süre önemli değildir — Kısa fakat eşzamanlı olmayan aralık, ikinci canlı aşı virüsünün çoğalmasını ve yanıtını azaltabilir.
2. soruOrta
Aşısız iki yaşındaki erkek çocuk, doğrulanmış kızamık enfeksiyonuna bağlı pnömoni ve hipoksemi nedeniyle hastaneye yatırılıyor. Döküntüsünün ikinci gününde olan hastaya negatif basınçlı oda hazırlanıyor, solunum desteği ile komplikasyonlara yönelik tedavi başlanıyor.
Bu hasta için en uygun ek yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Gözetim altında yaşa uygun iki doz vitamin A
Kısaca — Negatif basınçlı oda hava yolu izolasyonunu sağlar; ağır kızamıkta ek yaklaşım gözetim altında yaşa uygun iki doz vitamin A verilmesidir.
Kızamık virüsü havada asılı kalan küçük parçacıklarla bulaştığından hava yolu önlemleri gerekir; bu önlem negatif basınçlı oda ile başlatılmıştır. Kızamık sırasında vitamin A depoları azalabilir; yaşa uygun iki doz destek, epitel ve immün fonksiyonunu destekleyerek ağır hastalıkta komplikasyon riskini azaltır.
Tanıya götüren bulgular
Kızamığın doğrulanmış olması → hastane içinde hava yolu önlemleri gerektiren yüksek bulaştırıcılığı gösterir.
Pnömoni ve hipoksemi saptanması → hastalığın ağır seyrettiğini ve destek tedavisine vitamin A eklenmesini destekler.
Döküntünün ikinci gününde olunması → bulaştırıcılık döneminin sürdüğünü gösterir.
Çocuğun aşısız olması → mevcut klinik hastalığın aşıyla tedavi edilemeyeceğini gösterir.
Negatif basınçlı oda hazırlanması → hava yolu izolasyonunun zaten başlatıldığını ve ek yaklaşımın vitamin A olduğunu gösterir.
Neden diğerleri değil
Yalnız temas izolasyonu — Elden veya yüzeyden bulaşı azaltır; havada kalan kızamık aerosollerine karşı gerekli solunum korumasını sağlamaz.
Rutin geniş spektrumlu antibiyotik — Viral kızamığı tedavi etmez; ancak bakteriyel pnömoni veya otit gibi bir komplikasyon saptanırsa kullanılır.
Aylık yüksek doz vitamin A — Tekrarlayan yüksek dozlar akut tedavinin parçası değildir ve karaciğer, kemik ile sinir sistemi toksisitesi oluşturabilir.
Acil canlı KKK aşısı — Aşı yerleşmiş kızamığı tedavi etmez; aktif orta-ağır hastalıkta bağışıklama iyileşme sonrasına bırakılır.
Aklında kalsın
Kızamıkta bulaştırıcılık genellikle döküntüden dört gün önce başlayıp dört gün sonrasına kadar sürer; immünsüprese hastada süre uzayabilir.
3. soruOrta
Kemik iliği nakli bekleyen ağır immünsüprese çocuğun sağlıklı, bağışık olmayan altı yaşındaki kardeşi KKK aşısı için getiriliyor. Kardeşte aşıya özgü başka kontrendikasyon saptanmıyor. Öyküsünden okulda kızamık olguları bildirildiği öğreniliyor.
Bu ailede aşı yönetimi açısından en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Sağlıklı kardeşe KKK aşısını uygulamak
Kısaca — Sağlıklı ve bağışık olmayan kardeşe KKK aşısı uygulanmalıdır. Evde ağır immünsüprese bir kişinin bulunması, sağlıklı temaslının KKK ile aşılanmasına engel değildir.
Sağlıklı kardeşin aşılanması, doğal kızamığa yakalanıp eve bulaştırma olasılığını azaltarak immünsüprese çocuğun korunmasına katkı sağlar. KKK aşı virüslerinin ev temaslılarına bulaşması beklenmez. Okulda kızamık olgularının bulunması, aşılamanın geciktirilmemesini daha da önemli kılar.
Neden diğerleri değil
KKK aşısını kalıcı olarak ertelemek — Sağlıklı kardeşte aşıya engel yoktur; kalıcı erteleme onu kızamığa karşı hiç korumasız bırakır.
KKK aşısını kemik iliği nakli sonrasına ertelemek — Sağlıklı kardeşte aşıya engel yoktur; okulda kızamık varken erteleme duyarlılık süresini uzatır.
Kardeşi bir ay evden uzaklaştırmak — KKK uygulanması nedeniyle evden uzaklaştırma gerekmez.
KKK yerine immünglobulin uygulamak — Aşılanabilen sağlıklı çocukta rutin bağışıklamanın yerini tutmaz; kökte immünglobulin gerektiren özel bir temas sonrası korunma durumu tanımlanmamıştır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.