Duyarlılık, hastalığı olanlar içinde testin pozitif bulduklarının oranıdır; pozitif kestirim değeri ise hastalığın toplumdaki sıklığına bağlıdır ve sıklık azaldıkça düşer.
Halk Sağlığı ve Biyoistatistik sorularında bu kavramlar, araştırma tipleri ve epidemiyolojik ölçütlerle birlikte sınanır. Olgu-kontrol, kohort ve kesitsel araştırmaların hangi ölçütü hesaplamaya uygun olduğunu bilmek temel beceridir. Tarama programlarının kriterleri, sürü bağışıklığı, bulaşıcı hastalık kontrolü ve sağlık örgütlenmesi de bu başlığa girer.
Sorular çoğunlukla kısa köklüdür ve 'hangisi yanlıştır' ya da 'hangisi değildir' kalıbıyla gelir; seçenekler tanımların ince farklarına dayanır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Olgu-kontrol araştırmaları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: C — Hastalık insidansı doğrudan hesaplanabilir.
Kısaca — Hastalık durumuna göre seçilen olgu ve kontrol sayıları kaynak toplumun risk paydasını vermediği için insidans doğrudan hesaplanamaz.
Olgu-kontrol tasarımı hastalığı olanlarla olmayanları araştırmacının belirlediği sayılarda örnekler; bu örneklemde yeni olguların kaynak toplumdaki risk altındaki kişilere oranı bilinmez. Bu nedenle temel ilişki ölçütü maruziyet oddslarının oranıdır.
Neden diğerleri doğru
Nadir görülen hastalıkların araştırılmasında uygun bir tasarımdır. — Olgular doğrudan seçildiği için çok büyük bir toplumu izlemek gerekmez.
Etki ölçütü olarak odds oranı kullanılır. — Olgu ve kontrollerdeki maruziyet oddslarının oranı tasarımın hesaplanabilir ilişki ölçütüdür.
Maruziyet bilgisi geriye dönük sorgulandığından hatırlama yanlılığına açıktır. — Olgular geçmiş maruziyetlerini kontrollerden farklı doğrulukta anımsayabilir.
Kohort araştırmalarına göre daha kısa sürede ve daha düşük maliyetle tamamlanır. — Hastalığın gelişmesi için ileriye dönük uzun izlem gerekmez.
Aklında kalsın
Hastalık nadir olduğunda odds oranı risk oranına yaklaşır; bu yakınlık, olgu-kontrol örnekleminden insidansın doğrudan hesaplanabildiği anlamına gelmez.
2. soruKolay
Aşağıdaki hastalıkların hangisinin kontrolünde sürü bağışıklığından yararlanılamaz?
Cevabı göster
Cevap: B — Tetanoz
Kısaca — Tetanoz kişiden kişiye bulaşmadığı için aşılı kişiler bir bulaş zincirini kesemez; aşılama yalnız aşılanan kişiyi korur.
Tetanoz sporları çevreden yaraya girer ve her duyarlı kişi maruziyetini başka bir hastadan bağımsız olarak yaşayabilir. Sürü bağışıklığı ise bağışık kişilerin etkenin duyarlı kişilere ulaşmasını azaltmasına dayanır; bu koşul tetanozda karşılanmaz.
Neden diğerleri doğru
Kızamık — Solunum yoluyla insandan insana bulaşır; yüksek bağışıklık düzeyi bulaş zincirini keserek duyarlı kişileri dolaylı korur.
Kızamıkçık — Damlacık yoluyla kişiler arasında yayıldığından bağışıkların artması etkenin duyarlı kişilere ulaşmasını azaltır.
Boğmaca — Solunum salgılarıyla kişiden kişiye geçtiği için toplumdaki bağışıklık bulaşmayı azaltabilir.
Suçiçeği — İnsandan insana solunum ve doğrudan temasla yayıldığından bağışık kişiler bulaş ağını sınırlar.
Aklında kalsın
Sürü bağışıklığı eşiği bulaştırıcılık arttıkça yükselir; aşı etkinliği tam değilse gerekli aşılama oranı teorik bağışıklık eşiğinden daha yüksek olur.
3. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisi bir hastalık için toplum tabanlı tarama programı düzenlenmesinin kriterlerinden biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: C — Hastalığın toplumda çok nadir görülmesi
Kısaca — Çok düşük prevalans, pozitif sonuçların büyük bölümünü yanlış pozitiflere dönüştürdüğü için toplum tabanlı taramayı verimsizleştirir.
Tarama, belirti öncesi saptamanın tedavi sonucunu iyileştirebildiği önemli hastalıklarda yarar sağlar. Hastalık çok nadirse özgüllüğü yüksek bir testte bile sağlıklıların sayısı gerçek hastalardan çok olduğundan pozitif prediktif değer düşer ve gereksiz doğrulama işlemleri artar.
Neden diğerleri doğru
Hastalığın toplum için önemli bir sağlık sorunu oluşturması — Beklenen toplum yararının tarama yükünü karşılaması için hastalık yükü anlamlı olmalıdır.
Hastalığın belirti vermeyen erken bir döneminin bulunması — Tarama, klinik tanıdan önce saptanabilir bir zaman aralığı gerektirir.
Kabul edilebilir, güvenilir ve uygulanabilir bir tarama testinin bulunması — Toplum düzeyinde tekrar uygulanabilecek ve tutarlı sonuç verecek bir yöntem gerekir.
Erken dönemde başlanan tedavinin hastalığın seyrini iyileştirmesi — Erken tanı yalnız tedavi sonucunu klinik tanıya göre iyileştiriyorsa yarar sağlar.
Aklında kalsın
Tarama sonrası sağkalımın uzun görünmesi tek başına yarar kanıtı değildir; öne çekilme ve yavaş seyirli olguları seçme yanlılıkları mortaliteyi değiştirmeden bu görünümü yaratabilir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.