Lityum dar terapötik aralıklı bir ilaçtır; tiyazid diüretikleri, ACE inhibitörleri ve steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar düzeyini yükselterek tremor, ataksi ve konfüzyonla seyreden zehirlenmeye yol açabilir.
Psikiyatri sorularında belirtilerin doğru adlandırılması önemli yer tutar: hastanın anlattığı bir deneyimin hangi düşünce içeriği ya da algı bozukluğuna karşılık geldiğini seçmen istenebilir. Psikofarmakolojide ilaç yan etkileri ile serotonin sendromu ve nöroleptik malign sendrom gibi acil tablolar 'hangisi değildir' kalıbıyla sorulur.
Uyku bozuklukları, duygudurum ve anksiyete bozuklukları, psikotik bozukluklar ve madde kullanımı da bu başlığın kapsamındadır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Yetmiş yaşındaki hasta kronik uykusuzluk şikâyetiyle başvuruyor. Öyküsünden her akşam saat 20.00'de yattığı, uykuya dalmadan önce iki saat yatakta televizyon izlediği, sabahları farklı saatlerde kalktığı ve öğleden sonra doksan dakika uyuduğu öğreniliyor. Uyku apnesi bulgusu saptanmıyor.
Aşağıdaki önerilerden hangisi uyaran kontrolü ilkesine uygundur?
Cevabı göster
Cevap: D — Uyku gelince yatağa gitmek ve uyuyamazsa yataktan çıkmak
Kısaca — Yatağın yalnız uyku sırasında kullanılması, uyanıklıkla kurulan koşullu bağı söndürerek yeniden uyku uyaranı hâline gelmesini sağlar.
Uyaran kontrolü, yatakta uzun süre uyanık kalmayla gelişen koşullanmış uyarılmışlığı kırar. Kişi yalnız uykusu geldiğinde yatağa girer; uyuyamazsa başka bir yere geçer ve yeniden uykulu olduğunda döner, böylece yatak-uyku ilişkisi pekişir.
Tanıya götüren bulgular
Uyku öncesinde iki saat yatakta televizyon izlenmesi → yatağı uyku yerine uyanık aktiviteyle eşleştiren koşullanmayı gösterir.
Her akşam erken saatte yatağa girilmesi → uyku gereksinimi oluşmadan yatakta kalma süresini uzatır.
Sabah farklı saatlerde kalkılması → sirkadiyen ritmi sabitleyen düzenli kalkış uyaranını zayıflatır.
Öğleden sonra doksan dakika uyuma → gece için biriken homeostatik uyku basıncını azaltır.
Neden diğerleri değil
Yatakta geçirilen süreyi kısıtlayarak uyku etkinliğini artırmak — Uyku kısıtlama tedavisidir; uyaran kontrolünden ayrı bir davranışsal tekniktir.
Yatmadan birkaç saat önce kafein alımını kesmek — Uyku hijyeni önerisidir; yatağın uykuyla koşullandırılmasını hedeflemez.
Kısa etkili benzodiazepin başlamak — Farmakoterapidir; yaşlıda düşme ve bilişsel yan etki riski taşır ve uyaran kontrolü değildir.
Progresif kas gevşemesi uygulamak — Gevşeme tekniğidir; yatak-uyku ilişkisini yeniden kuran uyaran kontrolünden farklıdır.
Aklında kalsın
Uyku kısıtlama tedavisi yatakta geçirilen süreyi gerçek uyku süresine yaklaştırır; uyaran kontrolünden farklı, fakat onunla birlikte kullanılabilen bir tekniktir.
Kısaca — Serotonin fazlalığı nöromüsküler uyarılmayı artırır; hiporefleksi değil hiperrefleksi ve klonus beklenir.
Aşırı serotonerjik uyarı mental durum değişikliği, otonom hiperaktivite ve nöromüsküler hipereksitabilite üçlüsünü oluşturur. Reflekslerin yavaşlaması bu motor paternin tersidir; özellikle alt ekstremitelerde hiperrefleksi ve klonus ayırt edicidir.
Neden diğerleri doğru
Hipertermi — Otonom hiperaktivite ve sürekli kas aktivitesi ısı üretimini artırır.
Ajitasyon — Santral serotonerjik uyarının mental durum bulgusudur; ağır tabloda konfüzyon ve deliryuma ilerleyebilir.
Miyoklonus — Nöromüsküler hipereksitabilite istemsiz, kısa kas sıçramaları oluşturabilir.
Midriyazis — Otonom uyarılma pupilla dilatasyonuna yol açar.
Aklında kalsın
Serotonin sendromu serotonerjik ilaç değişikliğinden sonra genellikle saatler içinde, nöroleptik malign sendrom ise daha yavaş gelişir. Kurşun boru rijiditesi ve yüksek kreatin kinaz nöroleptik malign sendromu düşündürür.
3. soruKolay
Yirmi sekiz yaşındaki erkek hasta, düşüncelerinin radyo dalgalarıyla dışarıya yayıldığını ve yabancıların bunları anında duyabildiğini ifade ederek başvuruyor. Başka algı bozukluğu tanımlamıyor.
Bu hastada tanımlanan belirti aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Düşünce yayılması
Kısaca — Düşüncelerin kişiye özel kalmayıp başkalarınca doğrudan bilindiğine inanılması, düşünce yayılmasını tanımlıyor.
Burada bozulan değerlendirme, düşüncenin zihinsel mahremiyetine ilişkin sınır oluyor: kişi düşüncelerini kendisinin ürettiğini kabul ederken onların dışarıya erişilebilir hâle geldiğine inanıyor. Yaşantı bir duyusal algıdan çok düşünce içeriğine ilişkin sanrısal bir inanç olarak sınıflanıyor; düşüncelerin gerçekten ses biçiminde işitilmesi gerekmiyor.
Tanıya götüren bulgular
Kendi düşüncelerinin radyo dalgalarıyla dışarıya yayıldığını söylemesi → düşüncenin kaynağını kendisinde, aktarım yönünü dışarıya doğru konumlandırıyor.
Yabancıların düşüncelerini anında duyabildiğini belirtmesi → olağan iletişim olmadan zihinsel içeriğe erişildiği inancını gösteriyor.
Başka algı bozukluğu tanımlamaması → anlatımın varsanı olarak yorumlanmasını desteklemiyor.
Neden diğerleri değil
Referans sanrısı — Dış olaylara kişiye özel anlam yükleniyor; burada olayların kendisine mesaj verdiği inancı tanımlanmıyor.
Perseküsyon sanrısı — Zarar görme veya takip edilme inancı bulunuyor; burada yabancıların zarar verme niyeti belirtilmiyor.
Düşünce sokulması — Düşüncelerin dış bir güç tarafından zihne yerleştirildiğine inanılıyor; burada düşüncelerin dış kökenli olduğu söylenmiyor.
Düşünce çekilmesi — Düşüncelerin dış bir güç tarafından zihinden alındığına inanılıyor; burada düşüncelerin kaybolduğu belirtilmiyor.
Aklında kalsın
Bizar içerikli tek bir sanrı, tek başına şizofreni tanısı koydurmuyor; sendrom tanısı için süre, eşlik eden belirtiler ve fonksiyonellik ayrıca değerlendiriliyor.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.