Parasetamol zehirlenmesinde N-asetilsistein, glutatyon depolarını yenileyerek karaciğer hasarını önler ve alımdan sonra erken verildiğinde en etkilidir; kan düzeyi zamana göre bir nomogramla yorumlanır.
Acil Tıp ve Toksikoloji sorularında toksidromlar, antidotlar, havayolu yönetimi ve afet triyajı öne çıkar. Vaka köklerinde vital bulgular, pupil, terleme ve salivasyon gibi ipuçları birlikte verilir; kolinerjik, antikolinerjik ya da sempatomimetik tabloyu ayırarak etkeni ve tedaviyi bulman istenir.
Kısa sorular ise havayolu araçlarının kullanımını veya triyaj ilkelerini 'hangisi yanlıştır' kalıbıyla sorar. Afet koşullarındaki kararlar, olağan acil servis mantığından farklı düşünmeyi gerektirir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıdaki hasta gruplarından hangisinin afet sırasında ters triyaj ile taburcu veya sevk edilmesi en uygundur?
Cevabı göster
Cevap: D — Serviste izlenen stabil yatan hastalar
Kısaca — Ters triyaj, stabil yatanları taburcu veya sevk ederek kitlesel başvuru için hastane kapasitesi açar.
Afette yatak, personel ve izlem olanakları yeni kritik hastaların kabulünü sınırlayabilir. Düşük bakım gereksinimli ve hastane dışında güvenle izlenebilecek yatanların çıkarılması, bu kaynakları acil tedavi gerektirenlere aktarır.
Neden diğerleri değil
Yoğun bakımda izlenen instabil hastalar — Kesintisiz organ desteği ve yakın izlem gereksinimleri güvenli taburcuya veya alt basamağa sevke engeldir.
Ameliyat bekleyen acil cerrahi hastaları — Gecikmesi ciddi zarar doğurabilecek kaynak bağımlı hastalardır; öncelikli tedavi gerektirirler.
Kırmızı kategoride başvuran yeni yaralılar — Yaşam kurtarıcı girişim gerektiren bu hastalar, boşaltılan kapasitenin yöneltildiği gruptur.
Yaşama şansı çok düşük olarak değerlendirilen ağır yaralılar — Bu saha etiketi kurtarılabilirlik önceliğini belirtir; hastane yatağı boşaltma kriteri değildir.
Aklında kalsın
Ters triyaj için yalnız fizyolojik stabilite yetmez; erken taburculuk veya sevkin kısa vadede ciddi zarar oluşturma olasılığı da düşük olmalıdır.
2. soruKolay
Acil havayolu yönetiminde laringeal maske (LMA) kullanımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: A — Mide içeriğinin akciğerlere aspirasyonunu endotrakeal tüp kadar tam ve kesin olarak engeller.
Kısaca — LMA trakeayı kafla izole etmediği için aspirasyona karşı endotrakeal tüp düzeyinde kesin koruma sağlamaz.
LMA, laringeal girişin çevresine oturan supraglottik bir araçtır; oluşturduğu conta trakeanın içinde değildir. Regürjite mide içeriği bu contayı aşarak glottisten geçebilir.
Neden diğerleri doğru
Yerleştirilmesi sırasında vokal kordların laringoskop ile doğrudan görüntülenmesi gerekmez. — Supraglottik yerleşim, doğrudan kord görüntüsü gerektirmez.
Kardiyak arrest sırasında göğüs basılarına ara verilmeden sürekli ventilasyon yapılmasına olanak tanır. — İleri havayolu yerleşince basılar kesilmeden ventilasyon sürdürülür.
Endotrakeal entübasyonun başarılı olamadığı zor havayolu senaryolarında hayat kurtarıcı bir alternatiftir. — Hızlı yerleştirilebilmesi kurtarma ventilasyonu sağlar.
Yüksek ventilasyon basıncı gerektiren olgularda hava kaçağına ve yetersiz ventilasyona yol açabilir. — Faringeal conta basıncı aşılırsa kaçak gelişir.
Aklında kalsın
İkinci kuşak supraglottik araçlardaki gastrik drenaj kanalı regürjitasyon yükünü azaltır, ancak kesin aspirasyon koruması sağlamaz.
3. soruOrta
Beş yaşındaki çocuk bahçede oynarken ayak bileğinde ani şiddetli ağrı hissettiğini belirtiyor. Bir saat içinde ajitasyon, aşırı salivasyon, terleme, nabız 176/dk ve kan basıncı 148/92 mmHg gelişiyor. Lezyon yerinde hafif eritem vardır; yaygın ürtiker ve anjiyoödem yoktur. Yaygın ağrılı kas spazmları ve karın duvarı rijiditesi saptanmıyor. İzlemde solunum sıkıntısı ve bilateral krepitan raller gelişiyor; ekokardiyografide sol ventrikül sistolik fonksiyonlarında belirgin azalma görülüyor. Koagülasyon testleri normaldir.
Bu tablonun en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Akrep sokması
Kısaca — Akrep zehri otonom sinirleri aşırı uyararak salgı artışı ve hipertansiyona, ağır olguda kalp fonksiyon bozukluğu ve akciğer ödemine yol açar.
Akrep toksinleri voltaj bağımlı sodyum kanallarının işleyişini bozarak uzamış nöronal uyarılmaya ve yoğun nörotransmiter salınmasına neden olur. Sempatik ve parasempatik etkiler birlikte ortaya çıkar; katekolamin yükü, artan kalp yükü ve doğrudan toksik etkiler miyokart fonksiyonlarını bozabilir. Çocuklarda vücut ağırlığına düşen zehir miktarı daha yüksek olduğundan sistemik zehirlenme ağır seyredebilir.
Tanıya götüren bulgular
Ani lokal ağrıyı izleyen salivasyon, terleme, taşikardi ve hipertansiyon → karma otonom uyarılmayı destekler.
Yaygın ürtiker ve anjiyoödem olmaması → alerjik mekanizmayı daha az destekler, ancak tek başına anafilaksiyi dışlamaz.
Yaygın ağrılı kas spazmları ve karın duvarı rijiditesi olmaması → karadul zehirlenmesinin karakteristik kas bulguları saptanmıyor.
Krepitan rallerle birlikte sol ventrikül sistolik fonksiyonunda azalma → akciğer ödemine kalp fonksiyon bozukluğunun katkısını gösterir.
Neden diğerleri değil
Keman örümceği (Loxosceles) ısırığı — Dermonekroz ve hemoliz yapabilir; hızla gelişen karma otonom tablo tipik değildir.
Bal arısı sokması — Anafilaksi yapabilir; belirgin hipertansiyonla birlikte salgı artışı otonom zehirlenmeyi daha çok destekler.
Karadul örümceği (Latrodectus) ısırığı — Ağrılı kas spazmlarıyla seyreden nörotoksisite yapar; burada karakteristik kas bulguları saptanmıyor.
Engerek yılanı ısırığı — Lokal doku hasarı ve tüketim koagülopatisi yapabilir; normal koagülasyon testleri bu tabloyu desteklemiyor.
Aklında kalsın
Sokma yerindeki lezyonun küçük olması sistemik zehirlenmenin hafif olduğunu göstermez; ağırlık değerlendirmesinde kalp ve solunum fonksiyonları belirleyicidir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.