Tanzimat Edebiyatı, Batı etkisiyle gelişen edebî türleri, basının okur kitlesini genişletmedeki rolünü ve sanatçıların topluma yönelik yaklaşımlarını kapsar.
Öğrencinin dönem özelliklerini tanıması, yazarları eserleriyle eşleştirmesi ve romanlarda anlatıcının olaylara müdahalesi gibi anlatım özelliklerini ayırt etmesi beklenir. AYT Türk Dili ve Edebiyatı sorularında bu konu, açıklayıcı bir parçadan hareketle dönem özelliğini belirleme veya boş bırakılan yerlere uygun sanatçı adlarını seçme biçiminde sorulabilir.
Seçeneklerde benzer amaçlarla eser veren sanatçılar ya da birbirine yakın edebî yargılar bulunabilir. Toplumu bilinçlendirme amacıyla halka okuma alışkanlığı kazandırma çabasını aynı sanatçıya bağlamak ve eser adlarını karıştırmak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Roman, Tanzimat döneminde Batı edebiyatından alınan yeni bir tür olarak edebiyatımıza girmiş, kısa sürede hızla yaygınlaşmıştır. Tanzimat Dönemi romanlarında yazarlar, anlattıkları olayın arasına girerek kahramanlarının davranışlarını yorumlar, kendi görüşlerini anlatıya katar; bu yüzden pek çok romanda “iyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır” tarzı bir sonuca ulaşılır.
Bu durum, Tanzimat Dönemi romanının aşağıdaki özelliklerinden hangisiyle açıklanabilir?
Cevabı göster
Cevap: A — Öğreticilik amacının sanat kaygısının önüne geçmesi
Kısaca — Tanzimat romancılarının olay akışını kesip araya girmesi ve ahlaki sonuçlar çıkarması, öğreticilik amacının sanat kaygısının önüne geçmesiyle açıklanır.
Tanzimat Dönemi yazarları, romanı toplumu eğitmek ve ahlaki mesajlar vermek için bir araç olarak görmüşlerdir. Bu didaktik yaklaşım nedeniyle yazar anlatıya doğrudan müdahale ederek teknik kusurlara yol açmış, sanatsal yetkinlikten çok mesajı öncelemiştir. Eserde realizmin katı kuralları uygulansaydı yazar tarafsız kalırdı; oysa bu dönemde romantizmin etkisiyle yazar taraf tutmuş ve iyileri ödüllendirip kötüleri cezalandırmıştır.
2. soruKolay
, edebiyatı toplumu bilinçlendirme aracı olarak görmüş; vatan ve hürriyet kavramlarını şiir ve tiyatrolarında işlemiş, İntibah ve Cezmi adlı romanları yazmıştır. ise geniş halk kitlelerine okuma alışkanlığı kazandırmayı amaçlamış; sade bir dille kaleme aldığı çok sayıdaki romanında olay akışını keserek okuyucuya çeşitli konularda bilgi vermiştir.
Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Namık Kemal – Ahmet Mithat Efendi
Kısaca — Boşluklara sırasıyla Namık Kemal ve Ahmet Mithat Efendi getirilmelidir.
İlk boşlukta vatan ve hürriyet temalarını coşkun bir dille işleyen, tiyatroyu halkı eğitmek için ‘faydalı bir eğlence’ sayan Tanzimat I. Dönem yazarı Namık Kemal anlatılmaktadır. İkinci boşlukta ise halkın okuma alışkanlığını geliştirmek amacıyla sade bir dil kullanan ve yüzlerce eser vererek ‘yazı makinesi’ olarak anılan üretken yazar Ahmet Mithat Efendi kastedilmiştir. Yazarların sırasını ters veren seçenek, isimleri doğru bilip sıralamayı karıştıran öğrencilerin düşebileceği en belirgin çeldiricidir.
3. soruKolay
Tanzimat sonrasında basın hayatı hızla gelişmiştir. Tanzimat döneminde gazete ve dergilerin yaygınlaşması, okuryazar kitlenin büyümesine ve edebiyatın dar bir çevreye sıkışmaktan çıkıp daha geniş bir okura seslenmesine zemin hazırlamıştır. Bu gelişme, farklı kesimlerden okurları da yazılı kültürle buluşturmuştur.
Bu parçaya göre gazete ve dergilerin edebiyat hayatındaki temel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Edebiyatı daha geniş bir okur kitlesine ulaştırması
Kısaca — Gazete ve dergilerin temel etkisi, edebiyatı daha geniş bir okur kitlesine ulaştırmasıdır. Parçada süreli yayınların yaygınlaşmasıyla edebiyatın dar bir çevreden çıktığı ve farklı kesimlerden okurlara seslendiği vurgulanır. Dilin sadeleşmesi, eleştirinin gelişmesi, çeviriler veya eserlerde toplumsal meselelerin işlenmesi hakkında bilgi verilmez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.