Eserler ve Yazarlar, Türk Dili ve Edebiyatı kapsamında eser adlarını yazarlarıyla ilişkilendirmeyi, eserlerin türlerini ve belirgin içerik özelliklerini tanımayı kapsar.
Öğrencinin divan edebiyatındaki mesnevilerden deneme kitaplarına ve Cumhuriyet Dönemi tiyatrosuna uzanan örneklerde yazar, eser ve tür bağını kurabilmesi beklenir. AYT’de bu konu, verilen açıklamalardan eseri veya yazarı belirleme, eserleri yazarlarıyla eşleştirme ve hatalı eşleştirmeyi bulma biçiminde sorulabilir.
Seçeneklerde farklı yazarlara ait eserler ya da benzer türdeki yapıtlar bir araya getirilebilir. Eser adının çağrıştırdığı türe güvenmek, içerik ipuçlarını gözden kaçırmak ve aynı yazara ait eserleri karıştırmak sık yapılan hatalardandır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Divan edebiyatındaki eserleri yazarlarına göre eşleştiren bir araştırmacı, yalnızca aynı şaire ait iki eseri bir arada bırakmak istemektedir. Listede bir şairin oğluna öğüt vermek amacıyla yazdığı didaktik mesnevi ile aşk konulu mesnevisi; başka bir şairin hicivlerini topladığı eseri; tasavvufi bir yolculuğu alegorik kişilerle anlatan bir mesnevi; şairler hakkında bilgi veren tezkireler ve toplumsal eleştiri içeren metinler bulunmaktadır. Eserlerin aynı türde olması ortak yazarı göstermeyeceği gibi, aynı şairin farklı amaçlarla yazdığı iki eser de farklı türsel özellikler taşıyabilir. Araştırmacı bu nedenle eser adlarını dönem, tür ve sanatçı bilgilerini birlikte kullanarak ayıracaktır.
Aşağıdaki eser çiftlerinden hangisi aynı şaire aittir?
Cevabı göster
Cevap: A — Hayriyye - Hayrâbâd
Kısaca —Hayriyye ve Hayrâbâd mesnevilerinin her ikisi de 17. yüzyıl divan edebiyatının hikemî tarz temsilcisi Nâbî’ye aittir.
Nâbî; oğlu Ebulhayr’a öğüt vermek amacıyla kaleme aldığı didaktik başyapıtı Hayriyye’nin yanı sıra kurgusal ve maceralı bir aşk konusunu işlediği Hayrâbâd mesnevisinin de yazarıdır. Diğer seçeneklerde ise farklı şairlerin eserleri eşleştirilmiştir: Sihâm-ı Kazâ Nef’î’nin, Hüsn ü Aşk Şeyh Galip’in, Garibnâme Âşık Paşa’nın, Harnâme Şeyhî’nin ve Beng ü Bâde Fuzûlî’nin eseridir. Bu nedenle aynı şairin kaleminden çıkan eser çifti Hayriyye - Hayrâbâd ikilisidir.
2. soruOrta
Bir deneme kitabı seçkisi hazırlayan kurul, eser adlarının çağrıştırdığı türlere aldanmamak için her kitabın yazarını ayrıca denetler. Beş Şehirde Ankara, Erzurum, Konya, Bursa ve İstanbul kültür ve tarih ekseninde ele alınır. Bu Ülke, Doğu-Batı karşılaştırmaları ile düşünce ve kültür meselelerini yoğun bir deneme diliyle tartışır. Boğaziçi Mehtapları, eski İstanbul hayatını hatıra ve gözlemle birleştirir. Anadolu Notları ise yurt gezilerinden doğan izlenimleri aktarır. Kurul, seçkiye yalnızca doğru eser-yazar eşleştirmelerini alacaktır.
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi bu dört eserden biriyle ilgili olarak doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — Boğaziçi Mehtapları — Abdülhak Şinasi Hisar
Kısaca — Seçkideki eserlerden doğru olarak eşleştirilen yapıt Boğaziçi Mehtapları — Abdülhak Şinasi Hisar’dır.
Eski Boğaziçi medeniyetini, maziye duyulan özlemi ve mehtap sefalarını hatıra-deneme üslubuyla işleyen Boğaziçi Mehtapları, Abdülhak Şinasi Hisar’ın başyapıtlarındandır. Çeldiricilerdeki eşleştirmelere baktığımızda; gezi yazısı türündeki Anadolu Notları Reşat Nuri Güntekin’e, Doğu-Batı ve kültür meselelerini tartışan Bu Ülke Cemil Meriç’e, beş tarihî kenti anlatan Beş Şehir ise Ahmet Hamdi Tanpınar’a aittir. Dolayısıyla Abdülhak Şinasi Hisar dışındaki diğer yazar eşleştirmeleri yanlıştır.
3. soruOrta
Bir sahne sanatları arşivi, Cumhuriyet Dönemi tiyatrosunun farklı yönlerini göstermek amacıyla beş oyun seçer. Arşiv görevlisi; halk kültürü ve tarihî efsaneden yararlanan, Cumhuriyet bürokrasisini taşraya taşıyan, bireyin vicdan çatışmasını mahkeme çevresinde işleyen, Antik Çağ mitlerini yeniden yorumlayan ve toplumsal değişmeyi mizahla ele alan oyunları ayrı raflara yerleştirir. Fakat katalogdaki eser-yazar çiftlerinden biri yanlış yazıldığı için o oyuna ilişkin arşiv kaydının düzeltilmesi gerekir.
Aşağıdaki eser-yazar eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: D — Reis Bey — Cevat Fehmi Başkut
Kısaca — Arşivdeki yanlış kayıt Reis Bey — Cevat Fehmi Başkut eşleştirmesidir.
Ağır ceza reisinin verdiği haksız bir idam kararının ardından yaşadığı derin vicdan azabını ve adalet sorgulamasını işleyen Reis Bey, Cevat Fehmi Başkut’a değil Necip Fazıl Kısakürek’e ait bir tiyatro oyunudur. Cevat Fehmi Başkut ise taşra bürokrasisini hicvettiği Buzlar Çözülmeden adlı oyunuyla arşivde doğru şekilde yer almıştır. Diğer seçeneklerdeki Köroğlu efsanesinden yararlanan Ahmet Kutsi Tecer, Sarıpınar uyarlamasıyla Turgut Özakman ve Midas mitolojisiyle Güngör Dilmen eşleştirmeleri de kusursuzdur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.