Paragrafta Anlam, bir metnin konusunu, ana düşüncesini, yardımcı düşüncelerini ve cümleleri arasındaki anlam ilişkilerini kavramayı kapsar.
Öğrencinin düşüncenin akışını izlemesi, bağlayıcı ifadelerin işlevini fark etmesi ve metindeki ipuçlarından hareketle uygun çıkarımlar yapabilmesi gerekir. AYT Türk Dili ve Edebiyatı sorularında bu beceriler; cümleleri anlamlı bir bütün oluşturacak biçimde sıralama, boş bırakılan bölümü tamamlama veya dizeler arasındaki anlam akışını belirleme üzerinden yoklanabilir.
Seçenekler birbirine yakın ifadeler ya da farklı sıralamalar içerebilir. Yalnızca ortak sözcüklere bakmak, zaman geçişlerini gözden kaçırmak ve metnin desteklemediği yorumlara yönelmek sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
I. Artık bahçede rengârenk çiçekler açılmıştır, Kışın izi silinmiş, bahar her yeri sarmıştır.
II. Kar tanesi düşerken dallara ağır ağır, Kışın sessiz soluğu her yanı sarar, sarar.
III. Derken bir sabah rüzgâr değişir yönünü birden, Kar erir, tomurcuklar baş gösterir gizliden.
Bu dizelerin anlam akışına göre doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — II - III - I
Kısaca — Anlam akışı doğanın döngüsüne uygun olarak kış soğuğundan (II), tomurcuklanma ve erimeye (III), oradan da tam bahara (I) doğru ilerlemelidir.
Metindeki mantıksal sıralamayı kurarken doğadaki mevsimsel değişimi göz önünde bulundurmalısın. Önce kış mevsiminin yarattığı sert hava koşulları (II) verilmeli, ardından karların erimesi ve doğanın uyanışını müjdeleyen tomurcuklanma (III) gelmeli, en son olarak da baharın tüm güzelliğiyle gelişi (I) aktarılmalıdır. Bu kronolojik ve anlamsal bağ, doğru dizilimin II - III - I olmasını gerektirir.
2. soruOrta
(I) Bu küçük notlar, yalnızca hangi kitabın okunduğunu değil, okurun o anda neye önem verdiğini de gösterir. (II) Eski kitapların kenarlarında rastlanan çizgiler, ünlemler ve kısa cümleler ilk bakışta metni kirleten izler gibi görülebilir. (III) Bir cümlenin yanına düşülen “Buraya katılmıyorum.” sözü, yıllar sonra bile okurla yazar arasındaki tartışmayı canlı tutar. (IV) Oysa bu işaretler, okuma eyleminin sessiz ve edilgen olmadığını kanıtlayan belgelerdir. (V) Bu nedenle araştırmacılar, kenar notlarını kişisel okuma tarihinin değerli kaynakları arasında sayar.
Numaralanmış cümlelerle anlamlı bir paragraf oluşturulduğunda doğru sıralama aşağıdakilerden hangisi olur?
Cevabı göster
Cevap: A — II - IV - I - III - V
Kısaca — Paragraf, genel konuyu tanıtan ikinci cümleyle başlamalı; ‘Oysa’ karşıtlığıyla önyargıyı kıran dördüncü, notların işlevini açıklayan birinci, bunu somutlayan üçüncü ve genel sonuca bağlayan beşinci cümleyle (II - IV - I - III - V) devam etmelidir.
Paragraf oluştururken ilk olarak bağımsız bir giriş cümlesi bulmalısın; kendinden önceye gönderme yapmayan ve kenar izlerini tanıtan ikinci cümle mükemmel bir başlangıçtır. Ardından gelen ‘Oysa bu işaretler...’ ifadesi ilk cümledeki ‘kirleten iz’ algısına karşı çıkarak dördüncü cümleyi bağlar; ‘Bu küçük notlar...’ sözüyle birinci cümleye, ‘Buraya katılmıyorum.’ örneğiyle üçüncü cümleye ve ‘Bu nedenle...’ gerekçesiyle beşinci sonuç cümlesine mantıksal bir zincirle ulaşılır.
3. soruKolay
Bilimsel bir model, gerçeğin küçültülmüş bir kopyası değildir; karmaşık bir olgunun belirli yönlerini öne çıkaran araçtır. Bir hava tahmin modeli atmosferdeki her hava molekülünü izleyemez; bunun yerine sıcaklık, basınç ve nem gibi seçilmiş değişkenler arasındaki ilişkileri hesaplar. modelin bazı ayrıntıları dışarıda bırakması onun mutlaka kusurlu olduğu anlamına gelmez. Asıl soru, modelin hangi amaçla kurulduğu ve bu amaç için hangi ayrıntılara ihtiyaç duyduğudur. Kısa süreli yağış tahmini için yararlı olan bir model, yüzyıllık iklim değişimini açıklamakta yetersiz kalabilir.
Bu parçada boş bırakılan yere, önceki cümlelerden çıkarılan bir sonucu belirtmek üzere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Dolayısıyla
Kısaca — Boşluktan önceki cümlede modellerin her ayrıntıyı kapsayamayıp seçilmiş değişkenlerle çalıştığı belirtildiğinden, bu durumun doğal sonucunu ifade eden ‘Dolayısıyla’ sözcüğü getirilmelidir.
Parçadaki akıl yürütmeyi incelersen bir modelin doğası gereği her molekülü izleyemeyeceği söylenmiş; ardından gelen cümlede de bu durumun zorunlu bir sonucu olarak ayrıntıları dışarıda bırakmanın bir kusur olmadığı sonucuna varılmıştır. Burada bir zıtlık sezerek karşıtlık bildiren ifadelere kayabilirsin; fakat ikinci cümle bir tezat oluşturmaz, ilk cümlenin mantıksal gerekçesini ve sonucunu tamamlar.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.