Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı, şiir, öykü, roman ve tiyatrodaki edebî anlayışları, toplulukları, sanatçıları ve eserlerini kapsar.
Öğrencinin toplulukların sanat görüşlerini ayırt edebilmesi, anlatım tekniklerini tanıması ve eserlerle yazarları ilişkilendirebilmesi beklenir. AYT Türk Dili ve Edebiyatı sorularında bir topluluğun ilkelerinden, öyküde karakterin iç dünyasını yansıtan anlatımdan veya tiyatro eserlerinin özelliklerinden hareketle ilgili sanatçı ya da anlayışın belirlenmesi istenebilir.
Seçeneklerde sanatçı, eser veya topluluk adları yer alabilir. Benzer dönemlerde eser veren yazarları karıştırmak, yalnızca konuya odaklanıp anlatım biçimini gözden kaçırmak ve eser adlarını yanlış yazarlarla eşleştirmek dikkat edilmesi gereken hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
1928’de ortak bir kitapla edebiyat dünyasına çıkan yedi genç sanatçı, ön sözlerinde şiirin ve hikâyenin taklitten kurtulması gerektiğini savunur. Onlara göre sanatçı, Batı edebiyatını izlese bile kendi sesini bulmalı; eserine içtenlik ve canlılık kazandırmalıdır. Topluluk uzun ömürlü olmasa da bu çıkış, Cumhuriyet Dönemi’nde bildiri niteliğindeki ilk ortak edebî tavırlardan biri sayılır.
Aşağıdakilerden hangisi bu topluluğun sanat anlayışıyla bağdaşmaz?
Cevabı göster
Cevap: E — Ölçü ve uyağın tümden gereksiz sayılıp gündelik konuşmanın şiir için tek kaynak kabul edilmesi
Kısaca — Ölçü ve uyağı bütünüyle reddedip gündelik konuşma dilini şiirin tek kaynağı görmek Yedi Meşalecilerin değil, Garip topluluğunun anlayışıdır.
1928'de Yedi Meşale kitabıyla edebiyat sahnesine çıkan topluluk, şiirde ‘canlılık, samimiyet ve daima yenilik’ ilkelerini savunmuştur. Bu sanatçılar hece ölçüsünü ve biçimsel özeni korumuş, şiirde estetik kaygıyı elden bırakmamışlardır. Ölçü, uyak ve edebi sanatları bütünüyle dışlayıp sokağın konuşma dilini şiirin tek kaynağı sayan tavır ise 1940'larda ortaya çıkan Garip hareketine aittir.
2. soruZor
1950 kuşağı öykücülüğünde, kadınların aile ve toplum içindeki sıkışmışlığı dışarıdan açıklanmak yerine bilinçlerine yaklaşılarak anlatılır. Bu yaklaşımda ev içi ayrıntılar, dışarıdan bir tanığın özetlediği olaylar gibi değil, karakterin kendi duyuşu üzerinden verilir. Çağrışımlara, iç konuşmaya ve zaman sıçramalarına başvurularak klasik olay örgüsü gevşetilir; konuşma dilinin ritminden yararlanılır. Bozbulanık ve Topal Koşma adlı öykü kitapları ile Korsan Çıkmazı romanı, aynı anlatı arayışının ürünleridir.
Bu parçada söz edilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Nezihe Meriç
Kısaca — Kadınların iç dünyasını ve toplumsal sıkışmışlığını duyarlı bir üslupla aktaran Bozbulanık, Topal Koşma ve Korsan Çıkmazı yapıtları Nezihe Meriç’e aittir.
1950 kuşağı öykücülüğünün öncülerinden olan Nezihe Meriç, kadınların ev içi dünyalarını, yalnızlıklarını ve çevreyle uyumsuzluklarını karakterlerin kendi bilincinden yansıtır. Yazar, klasik olay örgüsünü gevşeterek iç konuşmalara ve konuşma dilinin canlı ritmine yaslanan lirik bir anlatım kurmuştur. Verilen Bozbulanık ve Topal Koşma öykü kitapları ile Korsan Çıkmazı romanı yazarın bu yaklaşımının en önemli verimleridir.
3. soruOrta
Cumhuriyet Dönemi tiyatrosunu inceleyen bir araştırmacı üç ayrı eğilimi şu oyunlarla örneklendirir:
I. Keşanlı Ali Destanı’nda gecekondu çevresini epik tiyatronun göstermeci imkânları ve müzikle sahneye taşıyan yazar
II. Tanrılar ve İnsanlar ile Hürrem Sultan’da tarihsel kişileri iktidar, sorumluluk ve insan doğası çatışmaları içinde ele alan yazar
III. Midas’ın Kulakları ve Kurban’da mitlerden yararlanarak çağdaş insanın tutku ve baskı sorunlarını tartışan yazar
Bu yazarlar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: E — Haldun Taner - Orhan Asena - Güngör Dilmen
Kısaca — Öncüllerde özellikleri ve yapıtları sıralanan tiyatro yazarları sırasıyla Haldun Taner, Orhan Asena ve Güngör Dilmen’dir.
Birinci öncülde gecekondu yaşamını epik tiyatronun yabancılaştırma ve göstermeci imkânlarıyla sahneleyen Keşanlı Ali Destanı, Haldun Taner’in başyapıtıdır. İkinci öncülde tarihten aldığı olayları iktidar tutkusu ve insan doğası çatışmasıyla işleyen Tanrılar ve İnsanlar ile Hürrem Sultan, Orhan Asena’nın eserleridir. Üçüncü öncülde ise mitoloji ve efsanelerden beslenerek çağdaş insanı tartışan Midas’ın Kulakları ve Kurban oyunları Güngör Dilmen’e aittir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.