Cepte soru çözAYTTürk Dili ve EdebiyatıMasal, Fabl, Efsane, Menkıbe ve Halk Hikâyesi
Türk Dili ve Edebiyatı
Masal, Fabl, Efsane, Menkıbe ve Halk Hikâyesi konusu, geleneksel anlatı türlerinin içerik, yapı ve anlatım özelliklerini kapsar.
Öğrencinin masaldaki olağanüstülüğü ve döşeme bölümünü, fabldaki kişileştirme ile ders verme amacını, efsanedeki yer ve inanış bağlantısını, menkıbedeki dinî şahsiyetler çevresinde gelişen anlatıları ayırt edebilmesi beklenir. Halk hikâyesinde aşk, saz ve türkü gibi unsurların işlevini tanıması da önemlidir.
AYT’de kısa metin veya özetlerden tür belirleme, anlatıları eşleştirme ve verilen parçanın masalın hangi bölümüne ait olduğunu saptama istenebilir. Seçenekler benzer türleri ya da farklı anlatı parçalarını karşılaştırır; yalnızca olağanüstü olaylara bakarak karar vermek sık yapılan bir hatadır.
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisinin bir masalın döşeme bölümünden alındığı söylenebilir?
Cevap: D — Vaktin birinde, kervanlar çölde kaybolurken, kuşlar dile gelip türkü söylerken, dağlar yerinden kalkıp yürürken, bir ülke varmış, yokmuş.
Döşeme bölümü, masalı gerçek zaman ve mekândan koparan, olağanüstü çağrışımlı kalıp bir girişle kurulur; diğer seçenekler masalın gövdesine veya bitiş (dilek) bölümüne aittir.
2. soruKolay
Rivayete göre bir çoban kızı olan Elif ile beyin oğlu Kerem, çocukluklarından beri birbirlerine âşıkmış. Kerem’in babası bu sevdaya razı olmayınca genç adam sazını alıp diyar diyar dolaşmaya başlamış, sevdiğine duyduğu özlemi türkülerle dile getirmiş:
“Elif’im gülzâra döndü bahçemiz Ayrılık ateşi yaktı içimiz Dağlar aşıp gelse bir gün sevgilim Dinsin bu can evindeki sancımız”
Kerem’in bu türküleri kulaktan kulağa yayılmış, hikâyesi köy köy anlatılır olmuş. Sonunda Elif’in ailesi de bu aşka razı gelmiş ve iki sevgili yıllar sonra kavuşmuş.
Bu parçayla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Cevap: B — Olay örgüsünde doğaüstü bir varlığın müdahalesiyle sonuç değişmiştir.
Hikâyede aşk engellerle karşılaşsa da sonuca ailenin kendi kararıyla ulaşılır; herhangi bir doğaüstü varlığın müdahalesi yoktur. Diğer seçenekler halk hikâyesinin tipik özellikleridir.
3. soruKolay
Bir antoloji editörünün derlediği metinlerden seçtiği üç anlatının özeti şöyledir:
I. Buğday tanesi, kendisini küçümseyen iri kabağa emeğin ve sabrın değerini gösterir; anlatı bir davranış ilkesiyle biter.
II. İki kardeşin kavgası sırasında yarılan dağın, bugün de onların öfkesini hatırlattığına yörede inanılır.
III. Bir veli, fırtınada mahsur kalan balıkçılara kıyıdan elini uzatarak yol gösterir; olay onun kerameti olarak aktarılır.
Bu anlatıların türleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Cevap: A — Fabl - Efsane - Menkıbe
Kısaca — İnsanlaştırılmış bitkiler üzerinden ahlaki öğüt veren ilk metin fabl; coğrafi bir yarığı yöresel inanca bağlayan ikinci metin efsane; bir din büyüğünün kerametini anlatan üçüncü metin ise menkıbedir.
İlk anlatıda buğday ile kabağın konuşturulup emek ve sabır gibi ahlaki bir ilkeyle sonlanması, teşhis ve intaka dayalı fabl türünün açık göstergesidir. İkinci anlatıda yarılan bir dağın iki kardeşin kavgasına dayandırılması ve halkın buna inanması anlatıyı köken bildiren bir efsane yapar. Üçüncü anlatıda ise fırtınada kalanlara yardım eden bir velinin manevi gücünün sergilenmesi tasavvufi bir keramet anlatısı olan menkıbedir. Dolayısıyla doğru sıralama Fabl - Efsane - Menkıbe şeklinde olmalıdır.
Her soru tam o anki seviyene göre seçilir, yanlışların oturana kadar geri gelir, hepsi çevrimdışı çalışır.
Uygulamada Masal, Fabl, Efsane, Menkıbe ve Halk Hikâyesi konusundan 27 soru çöz
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.