Sözcükte Anlam, Türkçe dersinde sözcüklerin cümle içinde kazandığı anlamları, gerçek ve mecaz kullanımları ve bağlama uygun anlam ilişkilerini kapsar.
Öğrencinin bir sözcüğü yalnızca sözlükteki karşılığıyla değil, içinde bulunduğu cümlenin ve parçanın bütünüyle değerlendirebilmesi gerekir. TYT’de bu konu, sözcüğün anlamını verilen açıklamayla karşılaştırma, mecaz kullanımı belirleme veya anlatımın akışına uygun ifadeyi seçme biçiminde sorulabilir.
Seçeneklerde birbirine yakın anlamlı ifadeler ya da farklı kullanımlar içeren cümleler bulunabilir. Sözcüğün alışılmış anlamına takılmak, açıklamanın bağlama uyup uymadığını denetlememek ve gerçek anlamla mecaz anlamı karıştırmak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bazı kullanıcılar paylaşımlarında gerçekçi (I) (hayal ürünü) bir tutum sergiliyor. Sosyal medya, insanların birbirleriyle etkileşim (II) (bilgi alışverişi) kurmasını kolaylaştırdı. Diğerleri paylaşımlarını abartarak (III) (olduğundan büyük göstererek) yapıyor. Uzmanlar bu platformların bağımlılık (IV) (bir şeye aşırı bağlılık) yapabileceği konusunda uyarıyor. Gençlerin çoğu, ekran karşısında geçirdiği zamanı fark etmeden (V) (bilincinde olmadan) uzatabiliyor.
Bu parçada numaralanmış sözlerden hangisinin anlamı parantez içinde verilen açıklamayla uyuşmamaktadır?
Cevabı göster
Cevap: A — I
“Gerçekçi” olan bir tutum, gerçeğe uygun ve hayale dayanmayan bir tutumdur; parantezdeki “hayal ürünü” açıklaması bu sözcüğün tam tersini anlatır. Diğer sözler parantez içindeki açıklamalarla anlamca örtüşür.
2. soruKolay
(I) Bahçedeki taş duvar yıkılmıştı. (II) Onun taş kalbi vardı. (III) Masanın üstündeki cam kırılmıştı. (IV) Bahçedeki çiçekler solmuştu. (V) Elindeki kitabı masaya bıraktı.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük mecaz anlamda kullanılmıştır?
Cevabı göster
Cevap: B — II
II. cümlede “Onun taş kalbi vardı.” ifadesinde “taş” duygusuzluğu anlatmak için kullanılmıştır, gerçek anlamından uzaklaşmıştır; cümlede “gibi” yoktur, bu yüzden benzetme değil mecazdır. Diğer cümlelerde altı çizili sözcükler gerçek anlamlarıyla kullanılmıştır.
3. soruOrta
Bilim yazarı, karmaşık kavramları sadeleştirirken onları yavanlaştırmıyor. Bir kavramı gündelik bir örnekle açıklasa da örneğin nerede yetersiz kaldığını belirtiyor, tartışmalı noktaları tek bir doğruya indirgemiyor. Gerekli terimleri ve ayrımları korurken okuru, düşüncenin özüne katkı sunmayan ayrıntı yükünden kurtarıyor. Bu yüzden onun yaptığı, bilgiyi inceltmeden anlatımı hafifletmek olarak tanımlanabilir.
Bu parçada altı çizili sözle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — İçeriğin kapsam ve derinliğinden ödün vermeden onu anlaşılır biçimde sunmak
Kısaca — Söz, içeriğin kapsamını ve derinliğini koruyarak anlatımı anlaşılır kılmayı anlatır.
Bilgiyi inceltmemek, gerekli terimleri ve ayrımları bırakmamak; anlatımı hafifletmek ise düşüncenin özüne katkı sunmayan yükü indirmektir. Yazar gündelik örnek kullanır ama örneğin yetmediği yeri söyler, tartışmayı tek doğruya indirgemez. Yalnızca kolay bilgileri aktarmak ya da terimleri bütünüyle günlük karşılıklarıyla değiştirmek, bilgiyi incelttiği için bu tanıma uymaz.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.