Ses Bilgisi, sözcüklerdeki ünlü ve ünsüzlerin özelliklerini, ses uyumlarını ve sözcüklerin ek alırken ya da birleşirken geçirdiği ses değişimlerini kapsar.
Öğrencinin ünlü düşmesi, ünsüz türemesi, ünsüz yumuşaması ve benzeşmesi gibi olayları ayırt edebilmesi, büyük ünlü uyumunu sözcük üzerinde değerlendirebilmesi beklenir. TYT Türkçe sorularında cümlelerdeki sözcükler karşılaştırılabilir, dizelerde bulunmayan ses olayı veya ünlü uyumuna uymayan sözcük sorulabilir.
Seçeneklerde ses olaylarının adları, sözcükler ya da numaralanmış cümleler yer alabilir. Sözcüğün kökünü yanlış belirlemek, ses değişimini yalnızca görünüşten çıkarmak ve olumsuz soru kökünü gözden kaçırmak sık yapılan hatalardandır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
I. Onun bu davranışı karşısında hissettiği rahatsızlığı fark ettim.
II. Mahkeme, sanığın tahliye talebini reddetti.
III. Arkadaşını yaptığı hatadan dolayı hemen affetti.
IV. Sabahleyin erkenden kalkıp işe gitmişti.
V. Bu iddianın doğru olduğunu zannetmiyorum.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükte ünsüz türemesi yoktur?
Cevabı göster
Cevap: D — IV
“Gitmişti” git- köküne doğrudan eklenen düzenli bir çekimdir. Diğerlerinde his+etmek, ret+etmek, af+etmek, zan+etmek birleşiminde ünsüz türer: hissettiği, reddetti, affetti, zannetmiyorum.
2. soruOrta
Rüzgâr geçti dallarımdan usulca, Yaprağımı bıraktım toprağa doğru. Gönlümdeki hüznü aşkta bıraktım, Sanki her şey bekliyordu bu ayrılığı.
Bu dizelerde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?
Cevabı göster
Cevap: C — Ünsüz düşmesi
Kısaca — Dizelerde ünsüz düşmesi yoktur; yumuşama, ünlü düşmesi, benzeşme ve daralma somut sözcüklerde durur.
Toprağa sözcüğünde toprak kökünün k’si ünlüyle başlayan yönelme eki önünde ğ olur. Gönlümdekinde gönül kökü ünlüyle başlayan eki alınca ikinci hecedeki ü düşer. Aşktada bulunma ekinin d’si, kökün sonundaki tonsuz k’ye uyarak t’ye döner. Bekliyordu sözcüğünde bekle- eyleminin e’si -yor önünde i’ye daralır. Küçücük / ufacık kalıbındaki ünsüz düşmesine ise bu dizelerde rastlanmaz.
3. soruKolay
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymaz?
Cevabı göster
Cevap: A — Kalem
Büyük ünlü uyumuna göre bir sözcükteki ünlüler ya hep kalın ya hep ince olmalıdır. “Kalem” sözcüğünde ilk hece kalın (a), ikinci hece ince (e) ünlü taşıdığından bu kurala uymaz; diğer seçeneklerin tamamı ince ünlülerle kurulmuştur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.