Paragraf, TYT Türkçe kapsamında bir metnin ana düşüncesini, yardımcı düşüncelerini, anlatımını ve anlam bütünlüğünü kavramayı kapsar.
Öğrencinin yazarın bakış açısını belirleyebilmesi, cümleler arasındaki ilişkileri izlemesi ve çıkarımlarını metindeki bilgilerle sınırlandırması gerekir. Sorular genellikle bir parçadan hareketle yorum yapma, boşlukları anlam akışına uygun tamamlama veya cümlelerin paragrafın bütünündeki işlevini değerlendirme biçiminde sunulur.
Bellek, sözlü tarih ve kültürel aktarım gibi farklı içerikler, okuduğunu anlama becerisini ölçmek için kullanılabilir. Seçenekler çoğunlukla birbirine yakın yorumlar içerir; metinde bulunmayan bir yargıyı eklemek, ayrıntıyı ana düşünce sanmak ve bağlantı ifadelerini gözden kaçırmak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
I. İnsan belleği, geçmişte yaşanan bir olayı olduğu gibi saklayan bir kayıt cihazı değildir. II. Her hatırlama edimi, o anın duygusal durumundan, sonradan edinilen bilgilerden ve hatta başkalarının aynı olayı nasıl anlattığından etkilenerek yeniden kurulur. III. Bu nedenle aynı kişi, yıllar sonra aynı olayı anlatırken bazı ayrıntıları ekleyip bazılarını unutabilir. IV. Bu yeniden kurma süreci, yazılı anlatıya taşındığında farklı bir boyut kazanır. V. Bir yazar, çocukluğuna dair bir hatırayı kaleme alırken, belleğindeki boşlukları bilinçli ya da bilinçsiz biçimde kurgusal ayrıntılarla doldurur. VI. Böylece okuduğumuz her hatırat metni, aslında gerçekle kurgunun iç içe geçtiği bir metindir.
Bu parça iki paragrafa bölünmek istense, ikinci paragraf numaralanmış cümlelerin hangisiyle başlamalıdır?
Cevabı göster
Cevap: D — IV
I-III cümleleri belleğin yeniden kurulma sürecini ele alırken IV. cümleyle konu yazılı anlatıya taşınır; bu nedenle ikinci paragraf IV. cümleyle başlamalıdır.
2. soruKolay
Bazı bölgelerde türküler hâlâ notaya dökülmeden, ustanın çırağına söyleyip öğretmesiyle aktarılır. Bu aktarım sırasında her icracı, türküye kendi nefesini, kendi duraklamasını katar; böylece aynı türkü, söyleyenden söyleyene küçük farklarla yeniden doğar. Notaya dökülen bir türkü ise bu canlı değişimi bir kerede dondurur, herkes aynı satırı aynı biçimde okur. Bu nedenle sözlü gelenekle aktarılan bir türkü, tek bir doğru biçimi olmayan, sürekli yeniden yaratılan bir eserdir.
Yazarın bu parçada anlatmak istediği aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Sözlü gelenekle aktarılan türküler, her icrada yeniden şekillenen canlı bir yapıya sahiptir
Kısaca — Sözlü gelenekle aktarılan türkü, her icrada yeniden şekillenen, tek doğru biçimi olmayan canlı bir eserdir.
Usta çırağına söyleyerek öğretirken her icracı kendi nefesini ve duraklamasını katar; aynı türkü söyleyenden söyleyene küçük farklarla yeniden doğar. Notaya dökülünce bu değişim bir kerede donar, herkes aynı satırı aynı biçimde okur. Yazarın asıl demek istediği, sözlü aktarılan türkünün sürekli yeniden yaratılan bir yapı olduğudur. “Notaya dökmek unutulmayı azaltır” ya da “icra etmek daha kolaydır” gibi yargılar parçada yoktur; anlatılan kolaylık değil, canlılıktır.
3. soruKolay
Bir sözlü tarih çalışması, anlatılanları olduğu gibi kaydetmekle ; hatırlamanın seçici yapısını ve anlatıcının bugünkü konumunu da dikkate alır. Çünkü tanıklıklar, geçmişe açılan bütünüyle saydam pencereler değil; bugünün soruları ve ihtiyaçları içinde yeniden anlatılardır. Bu özellik, tanıklıkları değersizleştirmez ancak onları bağlamlarıyla değerlendirmeyi gerektirir.
Bu parçada boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisi sırasıyla getirilmelidir?
Cevabı göster
Cevap: D — yetinmez - kurulan
Kısaca — Çalışma kaydetmekle “yetinmez”; tanıklıklar da bugünün içinde yeniden “kurulan” anlatılardır.
Sözlü tarih, anlatılanları olduğu gibi yazmakla durmaz; hatırlamanın seçici olduğunu ve anlatıcının bugünkü konumunu da hesaba katar. Tanıklıklar geçmişe açılan saydam pencereler olmadığı için “değiştirilmeden” durmaz, bugünün soruları içinde yeniden kurulur. “Doğrulanan” ya da “tamamlanan” bu yeniden inşa fikrini karşılamaz.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.