Elektrik ve Manyetizma, elektrik devrelerinde akım, gerilim ve direnç ilişkileriyle elektrik akımının oluşturduğu manyetik etkileri kapsar.
Öğrencinin devre şemasındaki bağlantıları okuyabilmesi, seri ve paralel bağlı dirençleri ayırt ederek eşdeğer direnci bulabilmesi ve akım taşıyan teller ile elektromıknatısların manyetik etkilerini yorumlayabilmesi gerekir. TYT’de bu konu, devre üzerinden hesaplama veya değişen koşulların etkisini sorgulayan çoktan seçmeli sorularla ele alınabilir.
Seçeneklerde direnç ifadeleri ya da manyetik alanla ilgili yargılar bulunabilir. Şeklin geometrik görünümüne bakıp bağlantı noktalarını gözden kaçırmak ve akım şiddeti ile sarım sayısındaki değişimleri birlikte değerlendirmemek sık yapılan hatalardandır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir elektromıknatısın demir çekirdeği ve geometrisi değiştirilmeden sarım sayısı ile akım şiddeti birlikte artırılıyor.
Elektromıknatısın manyetik etkisi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: E — Artar.
Kısaca — Sarım sayısı ve akım birlikte arttığı için elektromıknatısın manyetik etkisi artar.
Aynı çekirdek ve geometride manyetik alanın büyüklüğü, sarım sayısı ile akım şiddetinin çarpımına bağlı olarak güçlenir. Bu nedenle her iki niceliğin artırılması elektromıknatısı daha güçlü hâle getirir; akımın yönü kutupları etkileyebilse de burada sorulan manyetik etkinin büyüklüğüdür.
2. soruKolay
Düz bir iletken telden elektrik akımı geçiriliyor.
Teldeki akımın oluşturduğu manyetik alanla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: A — Akımın yönü ters çevrilirse manyetik alanın yönü de ters döner.
Manyetik alanın yönü sağ el kuralıyla bulunur: Başparmağını akım yönünde tuttuğunda kıvrılan parmakların tel çevresindeki manyetik alanın yönünü gösterir. Akımın yönü ters çevrilirse manyetik alanın yönü de ters döner.
3. soruOrta
Özdeş beş R direncinin dördü bir karenin kenarlarını, beşincisi bu karenin bir köşegenini oluşturacak biçimde bağlanmıştır.
Köşegenin uçları arasındaki eşdeğer direnç aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — 2R
Köşegen uçları arasında R’lik köşegen ile her biri 2R’lik iki kenar yolu paraleldir. 2R∥2R=R ve bu, köşegenle paralel olduğundan eşdeğer R/2 bulunur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.